Делан Йозанаш: Кицанаш
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-03-21T23:30:35.944371+00:00

Делан Йозанаш

Делан Йозанаш

1. Кицанаш

Кицанаш

Кицанаш

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

29. 29

30. 30

31. 31

Дахарехь хьекъалалла хила дезарх лаьцна долу Сулим-паччахьо яздина тептар

Дешхьалхе

Кицанаш цӀе йолу тептар – иза оьздангаллин а, динан хьехамийн а гуламан тептар ду, шена чохь хьекъале дийцарш а, кицанаш а долу. Оцу хьехамийн доккхачу декъехь хӀора денна хуьлуш долчу хӀуманех лаьцна дуьйцуш ду. Юьхьанца ешархочунна хӀара дагадоуьйту: «Кхетам болуш хилархьама, адам уггар хьалха Везачу Эле ларамах дуьзна хила деза». Цул тӀаьхьа тептар тӀехь дуьйцу динан оьздангаллех а, адамашна юкъахь йолчу оьздангаллех а лаьцна. Исраилхойн хӀетахьлерчу хьехамчаша доццачу, дуккха а долчу кицанашкахь гойту, хьекъалечу стага цхьа хӀума хиллачул тӀаьхьа хӀун дан деза. Дуьйцуш ду доьзалийн юкъаметтигашца а, йохкаэцарца а йоьзна йолчу киртигех лаьцна. Цхьадолчу кицанаш тӀехь адамийн юкъаметтигашца йоьзна йолчу оьздангаллех лаьцна дуьйцу, ткъа вукхарна тӀехь – адамо ша-шен дола дан дезарх лаьцна. Царна тӀехь дукхазза хьехадо ишттачу амалех лаьцна: ша кӀезиг хетарх, собар хиларх, къенанаш ларарх, доттагӀашна тешаме хиларх.

1

Кицанийн мехалла

1^1+ХӀорш исраилхойн паччахь волчу Даудан кӀентан Сулим-паччахьан кицанаш ду+.

2Церан Ӏалашо ю адамаш хьекъалалле кхачийтар а, уьш Ӏамийна хилийтар а, иштта уьш хьекъалечу дешнех кхеташ хилийтар а. 3Уьш яздина ду, адамашна кхетам а, нийсо а, бакъдерг а, догцӀеналла а Ӏаморхьама+. 4Уьш яздина ду боданечу нахана хьекъал далархьама а, ткъа къоначийн дика-вон къасто таро хилийтархьама а+. 5Хьекъал дерг ладугӀуш хуьлийла, шен хьекъал совдоккхуш а хуьлийла, ткъа кхетам болу нах шайн дахаран новкъахула дӀабуьгуш хуьлийла. 6ХӀара дешнаш яздина ду, кицанаш а, хьекъале дийцарш а къастадайтархьама а, хьекъалчийн дешнех а, церан хӀетал-металех а кхетийтархьама а.

Къоначарна бина хьехам

7+Кхетаме кхачархьама, адам уггар хьалха Везачу Эле ларамах дуьзна хила деза. Амма сонтачу адамаша дӀатотту хьекъалалла а, шаьш нисдар а+. 8ЛадогӀа, сан кӀант! Хьайн дас дечу хьехаре ладогӀа, нанас дина весеташ а дӀа ма татта,+
9хӀунда аьлча иза исбаьхьа таж ду хьан коьртана, хьан коча охка хаза туьтеш а ду+.

10Сан кӀант! Шайна тӀехь къинош долчу наха хьо шайна тӀеозавахь, къар ма ло+. 11Цара хьоьга иштта ала мега: «Вало тхоьца, цхьаннан цӀий Ӏано кӀелховшур ду вай. Цхьа а бахьана доцуш, бехк боцург вен кӀело йийр ю вай+. 12Эхарто дийна берш дӀакхалларе терра, кошо могуш берш хӀаллакбаре терра, вай дийна боллушехь дӀакхоллур бу уьш+. 13Ваьшна деза мел долу хӀума схьагулдийр ду вай, вешан цӀенош хӀонсах хьала а дузуш. 14Тхох схьакхета, тӀаккха и хӀонс вовшашлахь цхьатерра йоькъур ю вай».

15Сан кӀант, цу нахаца дӀа ма гӀолахь, церан лорах дӀавахарх ларлолахь,+
16хӀунда аьлча церан когаш вониг долчу дӀауьдуш бу, уьш цӀий Ӏано сихбелла а бу+. 17Олхазарийн бӀаьргашна хьалха речӀа хӀоттор эрна ду – 18амма уьш санна болу нах шаьш-шайн цӀий Ӏанорна кӀелховшу, шайн дахарна кӀело а йо цара! 19Иштта ду харцонца шена са лоьхуш мел волчун некъаш: и са шена йоккхуш волу хӀора а стаг шен дахарх вер ву+.

КӀорггачу хьекъалаллин кхайкхар

20+КӀорггера хьекъалалла урамнекъашкахь кхойкхуш ду, цо майданашкахь шен аз ойу,+
21адам гулделлачу меттигашкахь а, гӀалин кевнна чуволучу меттехь а къамел до цо:

22«Мел безар бу шуна, бодане адамаш, и бода? Мел ханна хир бу кхаьрдарш шайн кхардамах баккхийбеш? Мел хир бу хьекъал доцурш хаарш ца дезаш+? 23ТӀедерза ас шаьш нисдарна! Аса сайн дагахь дерг шуна хьоьхур ду, сайна хуург дерриг а шуна дӀалур ду. 24Аса шуьга дуьйцура, амма аша соьга ла ца дуьйгӀира. Ас сайн куьг шуьга дӀакховдийра, амма соьга ладугӀуш стаг вацара+. 25Ас шайна дина хьехарш аша дӀатеттира, ас боху нисдар аша тӀе ца ийцира+. 26Цундела со а кхаьрдар ду шуна тӀедеанчу вонах, со доьлуш хир ду, шу Ӏадийна дӀахӀиттича –+
27шуна тӀе, йочана санна, даккхий зенаш даьхкича, шайтӀанан мох санна, шуна вон тӀедеача, шу гӀайгӀане, сингаттаме хилла, дӀахӀиттича. 28ТӀаккха кхойкхур ду шу соьга, амма суна хезар дац. Массанхьа а со лохур ду аша, амма со карор дац шуна,+
29шуна хаарш ца дезна дела а, Везачу Эле ларамах дуьзна хила шуна ца лиъна дела а, 30иштта ас шайна дина хьехарш аш дӀа ца эцна дела а, ас шайга мел белла тӀехбеттамаш дӀа а тоттуш. 31И дерриг а бахьана долуш, цара шаьш дӀакхехьна болчу некъах бен пайда оьцур бац, шайн дагахь долчух бузур бу уьш+. 32Боданера нах хӀаллакьхуьлу, хьекъалаллех уьш дӀаберзарна. Сонтанаш бойъур бу, шаьш-шайх тоам бина уьш леларна. 33Амма соьга ладоьгӀнарг, паргӀат а волуш, цхьана а агӀор кхерам а боцуш, вехар ву, зуламах а ца кхоьруш».

2

Хьекъалалло бахьа пайда

2^1Сан кӀант! Ас хьайга мел бохург дӀаэца, ас хьайна дина хьехарш хьайгахь латтаде+. 2Хьекъалалле ладогӀа, цунах кхета а хьажа. 3ХӀума къасто хаар деха хьайна, гӀуллакхах кхетархьама, хьайн аз айаде. 4Ахьа хьекъалалла, дети санна, лахахь, дӀалачкъийначу хазнина санна, хьо цунна тӀаьхьаваьлла лелахь,+
5Везачу Эле болчу ларамах вуьзна хиларх хьо кхетар ву, Дела вовзар хӀун ду хьуна хуур ду+. 6ХӀунда аьлча Везачу Эло хьекъалалла а ло, хаар а, кхетам а Цуьнан багахула ара а болу+. 7Цо бакъахьа лелачунна ларвар латтадо, Иза кхачаме лелачарна турс санна ву+. 8Цо бакъдолчун некъаш лардо, иштта Шена тешаме болчийн тачанаш а Ӏалашдо+.

9ТӀаккха хьуна бакъдерг а, нийса дерг а, догцӀена дерг а девзар ду, иштта, муьлхха а дика некъ а бевзар бу+. 10Хьан даг чу хьекъалалла а дуссур ду, хаарша хьан синна хазахетар а лур ду. 11ХӀума къасто хаарш хиларо хьо ларвийр ву, кхетамалло а хьуна ха дийр ду, 12вочу стеган зуламечу некъех а, иштта харцдерг дуьйцучу стагах а хьо ларвархьама. 13И нах, нийса некъаш а дитина, боданечу некъаш тӀехь лелаш бу. 14Уьш, вониг шаьш дечу хенахь, сакъералуш хуьлу, боьха лелар а цара тӀетадо+. 15Церан некъаш гома ду, церан лелар дегаза ду+.

16Кхетамо хьо нахаца лелачу зудчух ларвийр ву. Иза, оьздангалла йоцуш а лелаш, шен мерзачу дешнашца хьо леван гӀерта+. 17Къона йолчу хенахь ша маре яхана волу стаг а витина, Далла хьалха ша тӀелаьцнарг кхочуш а ца деш, лелаш ю иза. 18Цуьнан цӀа стаг Ӏожалле вуьгуш ду, цуьнан некъаша беллачу нахана тӀе кхачаво+. 19Иза йолчу чуваьлларг юха а ца воьрзу, иза кхечу дахаран новкъа а ца волу. 20Цундела дикачу нехан новкъахула а лела, бакъахьа лелачеран некъаш а лаха, 21хӀунда аьлча догцӀена берш лаьтта тӀехь бехар бу, кхачаме берш цу тӀехь буьсур бу,+
22амма Ӏеса нах лаьтта тӀера дӀахадор бу, Далла тешаме боцурш орамашца цу тӀера дӀабохур бу+.

3

КӀенташна бина хьехам

3^1Сан кӀант! Сан хьехам биц ма бе, сан весеташ хьайн даг чохь а латтаде,+
2хӀунда аьлча цара хьан дахаран денош дахдийр ду, дахарехь хьуна беркат а лур ду+. 3Безам а, тешаме хилар а хьох цкъа а дӀа ма доьрзийла. Хьайн логах уьш дӀа а хьарчаде, хьайн даг тӀехь уьш дӀа а язде+. 4+ТӀаккха Дела а, нах а реза хир бу хьуна, цара хьо къобал а вийр ву.

5Хьайн доллучу дагца Везачу Элах тешна Ӏаш хила. Хьайн долчу хьекъална тӀетевжаш а ма хила+. 6Айхьа дӀа мел кхоьхьуш долчу некъаш тӀехь Иза вовза, тӀаккха Цо хьан тачанаш нисдийр ду+. 7+Хьайн хьекъалаллех тешна ма Ӏе, Везачу Эле ларамах вуьзна а хила, зулам дарх лар а ло+. 8Иштта лелар хьан дегӀана дарбане хир ду, цо хьан даьӀахкашка ницкъ юхабалор бу. 9Везачу Элан сий де хьайн долахь мел долчуьнца. Айхьа мел бинчу белхан дуьххьарлерчу ялтица сий де Цуьнан+. 10ТӀаккха хьан кӀа чохь латтош долу цӀа тӀех дуьзна хир ду, ткъа керла чагӀар пхьегӀийн йистошкахула тӀехъоьхуш хир ду+.

11++Сан кӀант, Везачу Эло хьо нисвар дӀа ма татта, Цо хьайна дечу таӀзарна аьрзнаш а ма де,+
12+хӀунда аьлча Шена везаш верг нисво Цо, дас шена дукхавезаш волу кӀант нисваре терра+. 13Декъала ву хьекъалалла карийна волу стаг, кхетаме кхаьчна волу стаг. 14ХӀунда аьлча хьекъалалла карадар дети карадарал а деза ду, ткъа цунах дешил а чӀогӀа боккха пайда болу+. 15Иза жовхӀарел а деза ду, хьуна мел дезачу хӀуманна юкъахь цуьнца дуста хӀума а дац+. 16Хьекъалаллин аьтту куьйгахь дахаран дуккха а шераш ду, ткъа аьрру куьйгахь – бахам а, сийлалла а ду+. 17Цуьнан некъаш ирсе некъаш ду, ткъа цуьнан массо а тачанаш машаре ду. 18Иза дахаран дитт санна ду цунна тӀекхиа лууш болчарна. Цуьнан дола деш верг декъала хир ву+.

19Хьекъалаллица Везачу Эло латта дӀахӀоттийна,
ткъа стигалш кхетамца чӀагӀйина Цо+.

20Шен хааршца Везачу Эло кӀорга хиш дӀа а хецна,
мархашка чӀогӀа догӀа охьа а даийтийтина+.

21Сан кӀант! Хьекъалалла а, хӀума къасторан хьуьнар а Ӏалашде. Хьайна уллора уьш гена ма довлийта. 22Уьш хьан синна дахар хилла дӀахӀуьттур ду, царах хьан вортанна жовхӀар а хир ду. 23ТӀаккха хьайн некъа тӀехула кхерам боцуш дӀагӀур ву хьо, хьан ког а тасалур бац+. 24Хьо дӀавижча, хьуна кхерам хир бац, ткъа хьуна наб кхетча, иза синтеме а йийр ю ахьа+. 25Ма кхера цӀеххьана тӀебогӀучу бохамах я Ӏеса нах хӀаллакьхилар хилча,+
26хӀунда аьлча Веза Эла хир ву хьан гӀортор, Цо хьан ког гурах а ларбийр бу.

27Шайна диканиг дан догӀучарна диканиг ца деш ма виса, иза дан хьайн таро елахь+. 28Хьайн уллорачуьнга ма ала: «Тахана дӀа а гӀой, юхавола, ас кхана лур ду ахьа дехнарг», нагахь санна цо доьхург хьайгахь делахь+. 29Хьайна уллорачунна ямартло ма е, хьох тешна иза хьуна уллохь Ӏаш волчу хенахь. 30Бахьана доцуш стагаца дов ма даккха, цо хьайна вон ца динехь. 31Къизалла лелош волчух ма хьега, цуьнан некъех хьайна цхьа а некъ ма харжа,+
32хӀунда аьлча мекара стаг дегаза хета Везачу Элана, ткъа Цо хама бо догцӀена болчийн. 33Везачу Элан неӀалт ду Ӏесачун цӀенна тӀехь, амма бакъахьа лелачеран цӀа Цо декъалдо+. 34+Кхечу нахах кхаьрдачех Иза а кхаьрда, амма ша кӀезиг хеташ Ӏаш волчунна Шен дика ло Цо+. 35Шайгахь хьекъалалла долчарна сийлалла кхочу, ткъа сонтачарна – юьхьӀаьржо.

4

Хьекъалаллех болу пайда

4^1ЛадогӀа, сан кӀентий, шайн дас бечу хьехамашка, церан тидам а бе, кхетамах шаьш дузийтархьама,+
2хӀунда аьлча аса шуна динарг дика весет ду. Сан хьехамаш терго йоцуш ма биталаш. 3Сайн ден кӀант со волчу хенахь, сайн ненан цхьаъ бен воцу, уггар а дукхавезаш волу кӀант со волчу хенахь, 4сан дас суна хьоьхура. Цо соьга олура: «Хьан дагахь лаьттийла сан дешнаш, сан весеташка ла а дугӀуш, ваха+. 5Хьекъалалла а, кхетам а лаха. Ас бохург диц ма де, цунна тӀера а ма вала. 6Хьекъалаллина букъ ма берзабе, тӀаккха цо хьо ларвийр ву. Хьекъалалла дезаш а хила, цо Ӏуналла дийр ду хьуна. 7Уггар а коьртаниг хьекъалалла ду хьуна. Цундела иза лаха хьажа. ХӀуъа а хьо лаха гӀортахь – хьекъал каро гӀорта. 8Хьекъалаллин лаккхара мах хадо хьажа, цо лакхавоккхур ву хьо. Хьо цуьнца хилахь, цо хьан сий хьалаойур ду+. 9Цо хьан коьрта тӀе исбаьхьа кочар туьллур ду, хьуна сийлаллин таж дӀакховдор ду»+.

10ЛадогӀа соьга, сан кӀант, дӀалаца ас бохург, тӀаккха хьан дахаран шераш дуккха а хир ду+. 11Ас хьуна хьекъалаллин некъ гойту, нийсачу новкъахула дӀа а вуьгу хьо. 12ХӀокху новкъахула дӀагӀо, хьуна новкъарло йийр яц. Хьо водуш велахь, хьан ког а тасалур бац+. 13Хьайна дина хьехарш дагахь латтаде, уьш дӀа а ма таса – цаьрца ду хьан дахар+. 14Ӏесачу нехан некъа тӀе а ма вала, вочу нехан леларх дӀа а ма тарло+. 15Бита и некъ, цунна тӀехь ма лела. Цунна юьстах а валий, уллохула тӀехвала. 16Вочу нахана наб кхетар яц, шаьш зуламе дерг даллалц. Церан наб йовр ю, цара цхьаъ вожаваллалц+. 17Цара Ӏесаллин кхача а боу, къизаллин чагӀар а молу.

18Хьаналчу нехан некъ сахилар санна бу. Дийнан серло мел лаьтта, тӀеттӀа серлаболу и некъ+. 19Ӏесачу нехан некъ Ӏаьржа бода санна бу, шайн ког стенах тасабелла а ца хаьа царна+.

20Сан кӀант, ас бохучун тидам бе, сан дешнашка дикка ладогӀа. 21Хьайн бӀаьргашна хьалхара уьш дӀа ма довлийта, амма хьайн даг чохь латтаде уьш, 22хӀунда аьлча дахар уьш карийначун хир ду, цуьнан дегӀ могуш а хир ду+. 23Уггар а коьртаниг – хьайн дог лардар ду, хӀунда аьлча цу чохь хьан дахаран шовда ду. 24Хьайн баганца мекарниг ма дийца, хьайн матте харцдерг ма алийта+. 25Хьан бӀаьргаш нийсса хьалха дӀахьоьжуш хуьлийла, цӀоцкъамаш а нийсса хьалха дӀахьажийна хуьлийла. 26+Хьайн когашна хьалхара тача шарде, тӀаккха дерриг а хьан некъаш чӀогӀа хир ду+. 27Я аьтту агӀор а, я аьрру агӀор а дӀа ма верза, массо а хенахь зулам дарх а ларло+.

5

Нахаца леларх ларваларх лаьцна

5^1Сан кӀант! Тергал де сан хьекъале дешнаш, дикка ладогӀа сан кхетаме+. 2ТӀаккха оьзда муха лела веза хааро хьо ларвийр ву, ткъа хьан балдаша хьекъалалла Ӏалашдийр ду+. 3Нахаца лелаш йолчу зудчун багара долу дешнаш мазал мерза а хуьлу, цо бохуш дерг даьттанал кӀеда а хуьлу,+
4амма тӀаьххьара а иштта йолу зуда, сагал-буц санна, къаьхьа хуьлу, шинна а агӀор ирдинчу туьрал а ира хуьлу+. 5Иза Ӏожаллин новкъахула йоьду, цуьнан гӀулчаш эхарта кхочу+. 6Дахаран некъах лаьцна ойла ца йо цо, шен некъ гамбелла хилар даре ца до.

7Ткъа хӀинца, сан кӀант, соьга ла а догӀа, ас бохучунна тӀера а ма вала. 8Цу зудчунна генавала, цуьнан хӀусаман неӀарна улло а ма гӀорта, 9хьайн доьналла кхечарна ца кхачийтархьама а, хьайн дахаран шераш къизачеран кара ца дахийтархьама а. 10Хьан бахам кхечарна кхочур бу, ахьа мел гулдинарг хийрачу нехан кара а гӀур ду. 11Хьан дахаран чаккхенгахь ахьа узарш дийр ду – хьайн дегӀа чуьра гӀора дӀадаьллачул тӀаьхьа. 12ТӀаккха ахьа эр ду: «ТаӀзар суна ма ца дезара! Со нисварх сан дог ма долура! 13Суна ца лаьара сайн хьехархойн аз хаза, цара бохучуьнга аса ла а ца дугӀура. 14Цхьана маьӀӀаргона сан дахар кхоччуш дакъазадолура берриг а гуламна хьалха!»

15Хьайн гӀу чуьра мала хи – хьайн хьостана чуьра арадолуш долу хи+. 16Хьан хьостанийн хи урамнекъашкахула дӀасадаржа деза те? Хьан хиш майданашкахула дӀасадаржа деза те? 17И хи хьайн долахь хилийта, кхечун долахь а ца хуьлуьйтуш. 18Декъала хуьлийла хьан хин хьоста. Хьо жима волчу хенахь айхьа ялийначу зудчуьнца зовкх хьоьгийла ахьа+. 19Иза, лу санна, исбаьхьа ю, сай санна, хаза а ю. Цуьнан накхоша Ӏабавойла хьо муьлххачу а хенахь, цуьнан безамо дӀалаьцна хуьлийла хьо даим. 20Сан кӀант, кхечун зудчо дӀалаьцна хӀунда хир вара хьо? Нехан зудчун накхош ахь хӀунда марадухкур дара? 21Везачу Элан бӀаьргашна хьалха лаьтташ ду стеган некъаш, адамо мел бо некъ толлу Цо+. 22Ӏеса стаг шен къинойн гуро дӀалоцу, цара иза, буржалш тоьхча санна, латтаво. 23Цо хьехам тӀе ца эцарна, иза лийр ву. Шен сонталла йоккха хиларна, иза тиларчу гӀур ву.

6

Кхидолу лардарш

6^1Сан кӀант! Нагахь санна ахьа кхечу стагах жоп деллехь, нагахь санна куьг Ӏовдарца ахь цунах дош деллехь,+
2ахьа хьайн дешнех хьайна гур боьгӀнехь, ахьа-айхьа аьллачо хьо дӀалаьцнехь, 3хьо мукъавалархьама хӀара де, сан кӀант, хьайн уллорачун кара хьо вахана дела. Ваха а гӀой, хьо юьхьӀаьржачу хӀотта, айхьа дош делла волчу стаге дехар де, хьо цу дашах мукъаваккха алий. 4Хьайн бӀаьргашка наб а ма яйта, цаьрга са а ма даӀийта. 5Цу гурах мукъа а валий, таллархочух сай санна, дӀакъахка. РечӀанна чуьра мукъадолу олхазар санна, кӀелхьарвала+.

6Зингат долчу гӀо, малонча, цо деш долчуьнга а хьажий, хьекъалалла долуш хила+. 7Цуьнан я хьаькам а вац, я хьалхаваьлла лелаш верг а вац, я олахо а вац, 8амма аьхка цо шена рицкъа Ӏалашдо, ялта чудерзочу хенахь цо шена кхача гулбо+. 9Мел Ӏуьллур ву хьо, малонча, вижина? Маца вер ву хьо наб йина+? 10+«Жимма вижина Ӏуьллур ву со, – боху малончо, – жимма садоӀуш Ӏийр ву, жимма, куьйгаш тӀекӀел а дехкина, Ӏуьллур ву». 11Амма, къу санна, хьо волчу еана схьакхочур ю къелла. Хьан эшар, талорхо санна, деана тӀекхочур ду хьуна+.

12Мекара хӀилланча волу стаг, харцдерг а дуьйцуш, вон бага а лееш, лела+. 13Цо бӀаьргаш а теӀабо, хичаш а йо, куьйган эшарехь къамел а до, нах лебан гӀерташ+. 14Цуьнан даг чохь ямартло ю. Иза массо а хенахь вон ойланаш еш хуьлу, нехан барт а бохош. 15Амма цӀеххьана цунна тӀе бохам кхочур бу. Цу сохьта, дарба а хир доцуш, чӀогӀа кӀелвуьсур ву иза+.

16Везачу Элана ца дезаш ялх хӀума ду, аьлча а, ворхӀ ду Цунна дегаза хетарг:+

17кура бӀаьргаш а,
харцдерг дуьйцу мотт а,
бехк боцучун цӀий Ӏенош долу куьйгаш а,+
18шена чохь вон дагалецамаш болу дог а,
вочу хӀуманна тӀебовда кийча болу когаш а,+

19кхел ечу хенахь аьшпаш буьттуш волу харцтеш а,
вежаршна юкъахь дов латтош волу стаг а+.

Кхечу стеган зудчуьнца леларх ларвалар

20Сан кӀант! Хьайн ден весеташ ларде, ненан хьехамаш дӀа а ма татта+. 21Уьш даим хьайн дагах дӀа а дехка, хьайн коча дӀа а хьарчаде+. 22Хьо новкъа ваьлча, цара хьуна тӀехь куьйгалла дийр ду. Хьо дӀавижча, цара хьо ларвийр ву. Хьо самаваьлча, уьш хьох дагабевр бу. 23Хьан ден-ненан весеташ – хьуна некъ гойтуш йолу серло ю. ТӀехтохаман нисваро дахаран новкъа воккху хьо+. 24Церан хьехамаша хьо, нахаца лелаш йолу зуда йолчу воьдуш, сацаво, шен майра а витина, лелаш йолчу зудчун хазачу хабарех лар а во+. 25Цуьнан хазалле хьайн дог ле ма дайта, цуьнан бӀаьргашка хьо йийсаре а ма вигийта,+
26хӀунда аьлча кхахьпанан мах баьпкан юьхканчул бен бац, амма нехан долахь йолу зуда бахьана долуш хьо хьайн дахарх а вала тарло.

27Цхьаьнгге а шен четахь догуш долу хаьштиг латталур дуй, шена тӀера коч а ца ягош? 28Цхьа а стаг догуш долчу кӀегашна тӀехула лелалур вуй, шен когаш а ца багош? 29Изза хир ду кхечун зуда йолчу оьхучунна а: цунах дӀа ца къаьхкинарг таӀзар ца хуьлуш вуьсур вац. 30Къуьне цабезам ца кхоллало, цо, меца хиларна шен гай дузорхьама, хӀума лачкъийча. 31Амма схьалаьцначул тӀаьхьа, цо ворхӀазза дукха юхадала деза, шен цӀийнан берриг а бахам дӀабала цуьнан дезахь а+. 32Шен йоцучу зудчуьнца лелачун кийрахь дог дац, цу тайпана лелаш волчо шен са а хӀаллакдо+. 33Еттар а, юьхьӀаьржачу хӀоттар а кхочур ду цуьнга, цуьнан эхь цкъа а дӀадайина хир дац. 34Нахаца лелаш йолчу зудчун майра дарлур ву, бекхам бечу дийнахь цо шен мостагӀчух къинхетам бийр бац+. 35Цхьа а гӀуда цо дӀаоьцур дац. Шена ло совгӀат мел доккха делахь а, иза товр дац цунна.

7

7^1Сан кӀант! Сан дешнаш ларде, сан весеташ дагахь латтаде+. 2Сан весеташ ларде, тӀаккха хьо вехар ву. Сан хьехамаш, йоӀбӀаьрг санна беза а хеташ, Ӏалашбе+. 3Хьайн куьйган пӀелгех дӀадехка уьш, даг тӀехь дӀа а язде уьш+. 4Хьекъалалле ала: «Хьо сан йиша ю!» Цундела кхетам а хьайн гергара бу ала. 5Цара ларвийр ву хьо хьайн йоцучу зудчух – эсалчу къамелашца левеш йолчу тилаеллачу зудчух+.

Нахаца лела зуда

6Цхьана дийнахь со сайн цӀийнан корехула арахьоьжуш вара. 7Боданечу нахана юкъахь, кегийчу нахана юкъахь, хьекъал доцуш волу цхьа жима стаг гира суна+. 8Иза, некъахула а вогӀуш, нахаца лелаш йолчу зудчун ураман маьӀигна улло а кхаьчна, цуьнан цӀенна тӀебоьду некъ боккхуш вара. 9Малх дӀа а буьзна, суьйре тӀееанера, бода булуш бара+. 10Цу хенахь цунна дуьхьалйогӀуш яра и зуда. Цунна тӀехь кхахьпанан духар дара, иштта цуьнан къайлаха Ӏалашонаш а яра+. 11(Иза чӀогӀа аз долуш а, аьрха а ю, иштта ша хиларна шен цӀахь соцуш а яц. 12Иза урамнекъашкахула а, майданашкахула а яьлла лелаш ю, некъийн хӀорра маьӀиг йолчуьра кӀело а еш.)+
13И жима стаг катоьхна схьа а лаьцна, цунна оба а яьккхина, нисса цуьнан бӀаьргаш чу а хьоьжуш, цо элира: 14«Ас тахана бертан сагӀа даьккхина, сайна тӀедиллинарг кхочуш а деш. Со йолчохь оцу сагӀанах долу жижиг ду, 15цундела со хьуна дуьхьал араяьлла. Хьо лоьхуш лелара со, ткъа хӀинца схьакарий суна хьо. 16Ас сайн метта тӀе исхарш тесна. Мисар-махкара деана тайп-тайпанчу басахь долу кӀадеш ду уьш. 17Аса сайн метта тӀе духӀиш а, сарап а, кхечу тайпана хаза хьожа йогӀу хӀуманаш а тоьхна+. 18Вало, Ӏаббалц безаман кад муьйлур бу вайшимма! Вовшех марзо а оьцуш, сахиллалц Ӏийр ду вайшиъ, 19хӀунда аьлча сан майра цӀахь вац: иза беха некъ бан араваьлла. 20Цо шеца ахча чохь долу бохча схьаэцна, цундела иза бутт буьзча бен цӀа вогӀур вац». 21Къарвечу дешнашца и жима стаг къарвира цу зудчо. Шен эсалчу къамелца иза цуьнга Ӏеха а велира+. 22Иза цу зудчунна тӀаьхьахӀоьттина вахара, урс хьакха дӀабуьгуш болу сту ма-баххара, гур чу воьду сонтаниг санна,+
23шен доӀахах суй санна кхуссу пха чекхбаллалц. Иза вара речӀанна тӀедоьдуш долу олхазар санна – иза ца кхетара шен дахар Ӏожаллин кхерамехь хиларх.

24Ткъа хӀинца, сан кӀентий, соьга ла а догӀа, аса бохучун тидам а бе. 25Ишттачу зудчун некъаш тӀе ма дерзийта шайн дегнаш, цуьнан некъаш тӀехь тиладелла ма лела. 26Дуккха а нах цо эгийтина, цо хӀаллакбинарш барам боцуш бу. 27Цуьнан цӀа – эхарте кхачаво некъ бу. Оцу некъо Ӏожаллин меттиге дӀавуьгу+.

8

Хьекъалалла хастор

8^1+Хьекъалалла-м дац те и кхойкхург?

Кхетам-м бац те, шен аз ойуш, кхойкхуш берг+?

2Иза лакхенашкахь дӀахӀутту, некъаш тӀехь,
некъаш вовшахкхетачу меттехь.

3Цо гӀалин кевнна уллохь кхойкху,
неӀарна чуволучу меттехь:

4«Шуьга кхойкху ас, дуьненан адамаш,
массо а нахе кхойкхуш ду сан аз!

5Хьекъал долуш хила Ӏама, бодане дерш.

Кхетам болуш хила Ӏама, сонта берш+.

6ЛадогӀа, хӀунда аьлча ас ала кечдинарг коьртаниг ду,
сан багахула арадовлу дешнаш – цӀеначу дагара ду.

7Сан матто дӀаолуш дерг нийса дерг ду,
ткъа харцдерг алар баганна юьхьӀаьржо ю.
8Сан багахула арадолу массо а дош бакъ ду,
цаьрца я ямартло а, я хӀилла а дац.
9Кхетам берг цу дешнех дика кхета,
иштта хаарш гулдинчунна а уьш нийса хета.
10ДӀаэца сан хьехамаш детин метта,
хаарш харжа цӀеначу дешин метта,+

11хӀунда аьлча хьекъалалла жовхӀарел а гӀолехь ду шуна,
лууш долу цхьа а хӀума цуьнца дусталур дац шуна+.

12Соьгахь, хьекъалаллехь, хьекъал ду шуна,
ткъа хаар а, къастор а карадо суна.

13Везачу Эле ларамах вуьзна хилар – вониг цадезар ду.

Суна иштта куралла а, ша лакхара хетар а ца деза,
иштта вон некъаш а, харцдерг дуьйцуш йолу баганаш а ца еза суна+.

14Соьгахь хьехарш а, нийса долу хьекъал а ду.

Сан хӀума къасто кхетам а бу, соьгахь ницкъ а бу+.

15Сан гӀоьнца паччахьаша шайн паччахьалла до,
соьгахула куьйгалхоша нийсадерг билгалдоккху.

16Сан гӀоьнца куьйгалла до элаша а, тхьамданаша а,
иштта нийса кхел ечу массо а кхелахоша а.

17Со дезарш суна а беза,
со лохуш болчарна со карор а ду+.

18Соьгахь бу бахам а, сийлалла а,
телхар йоцу хазна а, нийсо а+.

19Сан совгӀат уггар а цӀеначу дешил а деза ду,
сох болу пайда цӀеначу детил а дукха бу+.

20Со нийсонан некъаш тӀехула лела,
аса бакъдолчун тачанаш лоху.

21Со дезачарна ас хьал ло,
церан хӀусамаш ас хазнех хьалаюзу.

22+Юьхьанца, Ша дерриг а кхуллучу хенахь,

Везачу Эло со, хьекъалалла, уггар а хьалха кхоьллина+.

23Со дӀахӀоттийнера азалехь дуьйна,
юьхьанца, дуьне а кхоллале.

24Со дуьнен чу даьллера, даккхий хӀордаш а хилале,
иштта хи тӀехъоьху хьостанаш а хилале.
25Со дуьнен чу даьлла, лаьмнаш а, гунаш а
шайн-шайн меттигашка дӀахӀиттадале,+
26латта а, цуьнан аренаш а, ур-атталла
лаьттан буьртигаш а Цо кхоллале.

27Цо стигал шен метта дӀахӀотточу хенахь, со цигахь дара,

Цо анайистана горга сиз а хьаькхна, боккха хӀорд кхуллучу хенахь а,+

28иштта мархаш лакхенгахь кхуллучу хенахь а,
хӀорд чубутту хьостанаш шординчу хенахь а, со цигахь дара+.

29Ша омра динччул бен хьала а ца бузуш,
Цо хӀордана шен йистош лучу хенахь а,
лаьттан бух дӀахӀоттийначу хенахь а,
со цигахь дара+.
30Со Цунна уллохь дара, говза пхьар санна.
Веза Эла сох воккхавеш вара хӀора дийнахь,
массо а хенахь сакъоьрура аса Цунна уллохь.
31Цо кхоьллинчу дуьненах доккхадеш дара со,
иштта Цо кхоьллина адамаш бахьана долуш а со доккхадеш дара.

32Иштта, сан кӀентий, ладогӀа соьга.

Декъала хир бу ас хьехначу некъашкахула леларш!+

33ЛадогӀа хӀокху хьехамашка, хила хьекъале,
цунна уллора дӀа а ма довла.
34Декъала ву соьга ладугӀуш верг,
сема а волуш, хӀора дийнахь сан кевнехь а,
сан неӀарна а уллохь ха деш лаьтташ верг.
35Со мел карийначунна дахар карийна,
Везачу Элера дика а хир ду цунна+.

36Соьга схьа ца кхаьчнарг шен синна бохам боккхуш ву.

Хьекъалалла ца дезаш верг Ӏожалла езаш ву».

9

Хьекъалалла а, сонталла а

9^1Хьекъалалло, шена цӀа а дина, ворхӀ бӀогӀам а хьаькхна, уьш дӀахӀиттийра. 2Дийнатна урс а хьаькхна, чагӀар а доьттина, цо пхьор охьахӀоттийра+. 3ГӀалин уггар лекхачу меттера мохь туххуш дӀаалийта шен ялхой бахийтира цо:+
4«Бодане верг кхуза схьавола!» Хьекъалх эшна болчаьрга а боху цо: 5«Схьадуьйла, даа сан бепиг, мала ас даьккхина долу чагӀар+. 6Дита шайн бодане лелар, тӀаккха шу дехар ду. Кхетамечу новкъахула лела дуьйлало».

7Кхаьрдаш верг нисван гӀертахь, цо хьуна кхиссарш йийр ю. Ӏесачу стагана тӀехтохам бахь, цо хьо нахала воккхур ву. 8Цундела нахах кхаьрдаш волчух бехк ма баккха – цуьнан хьоьга цабезам кхоллалур бу. Амма ахьа хьекъал дерг нисвахь, цуьнан хьоьца ларам хир бу+. 9Хьехар де хьекъал долчунна, цуьнан хьекъалалла кхин а совдер ду. ДогцӀена долу стаг Ӏамаве – цуьнан хаарш кхин а алссам хир ду+.

10+Везачу Эле ларамах вуьзна хилар – иза хьекъалаллин юьхь ю, ткъа Веза Дела вовзар – иза кхетам бу+. 11Хьекъалалла долчу соьгахула хьан оьмар а яхлур ю, хьан дахаран шераш а совдевр ду+. 12Хьо хьекъале велахь, хьуна пайда бахьар бу оцу хьекъалалло, амма хьо кхаьрдаш велахь, оцу кхардаро хьуна зе дийр ду.

13Сонталла чӀогӀа аз долуш йолу зуда санна ю. Иза бодане ю – цунна хӀумма а ца хаьа+. 14Шен цӀенна чуволучу меттехь, гӀалин уггар лекхачу меттехь, гӀанта тӀехь Ӏаш ю иза. 15Цо шена уллохула тӀехбуьйлучу а, нийсса шайн новкъахула дӀабоьлхучу а нахе мохь бетта: 16«Со йолчу схьавола, бодане волу массо а стаг!» – бохуш. Хьекъална кӀорге боцучаьрга а цо боху: 17«Лачкъийна долу хи а мерза ду, къайлаха доу бепиг а мерза ду»+. 18Ткъа царна ца хаьа, цуьнан цӀа чохь белла нах буйла а, цо схьакхайкхинарш беллачу нехан дуьнен чу биссина буйла а.

10

Сулим-паччахьан кицанаш

10^1ХӀорш ду Сулиман кицанаш.

Хьекъалечу кӀанта шен ден дог даккхийдедо, ткъа сонтачу кӀанта ненан дог дохадо+.

2Хьарам даьккхинчу ахчанах пайда ца болу, ткъа нийсоно Ӏожаллех кӀелхьарвоккху+.

3Хьаналчу стаге Везачу Эло мацалла хьоьгуьйтур яц, ткъа Ӏесачу нехан лаам Цо дӀатотту+.

4Мало ечу куьйгаша стаге къоьлла хӀоттайо, ткъа къахьоьгуш долчу куьйгаша хьал гулдо+.

5Аьхка ялта чудерзориг хьекъале кӀант ву, амма ялта чудерзочу хенахь вижина Ӏиллинарг эхье кӀант ву.

6Декъала хилар хьаналчу нахаца ду, амма Ӏесачу стеган дешнаша нахана еш йолу къизалла къайлайоккху.

7Дикачу стагах лаьцна диканна дагадогӀу, амма Ӏесачу стеган цӀе дӀаер ю+.

8Хьекъал долчо хьехамаш тӀеоьцу, ткъа сонта къамел дийраш хӀаллакьхир бу.

9Нийса лелаш волчунна кхерам хир бац, ткъа шен некъаш талхош верг жоьпе озор ву+.

10Шен бӀаьргаш мекарлонца теӀабеш волчу стага бала бахьа, ткъа сонта къамел дийраш хӀаллакьхир бу+.

11Хьаналчу стеган дешнаш – дахаран хьоста ду, амма Ӏесачу стеган дешнаша нахана еш йолу къизалла къайлайоккху+.

12+Цабезамо девнаш довлуьйту, амма безамо массо а зуламаш дӀахьулдо+.

13Къастош долчун багахь хьекъалалла карадо, ткъа гӀаж еттар хьекъал доцучун букъана лерина ду+.

14Хьекъалалла долчара хаарш лахьадо, ткъа сонтачара дуьйцучо бохам гергабалабо+.

15Хьалдолчун бахам – цуьнан чӀагӀйина гӀала ю, къен волчу стеган бала цуьнан къен хилар ду+.

16Хьаналчу нахана йогӀу ял дахар ду, Ӏесачу стеган кхиам къиношна тӀебоьрзу+.

17Шена бечу тӀехбеттаме ладугӀуш верг дахаран новкъахь ву, амма ша нис ца войтург тилавелла лела+.

18Шен цабезам къайлабохуш верг – аьшпаш буттург ву, ткъа эладита даржош верг сонта ву.

19Дукха луьйш волчуьнгара гӀалат дала мега, амма шен бага сацо хууш верг хьекъал долуш ву+.

20Хьаналчу стеган дош цӀена дети ду, ткъа Ӏесачу стеган дог пайда боцуш ду.

21Хьаналчу стеган дешнаша дуккха а нахана кхача ло, амма сонтанаш хӀаллакьхуьлу, шайн хьекъал ца тоарна+.

22Везачу Эло декъалваро хьал дахьа, ткъа къахьегаро цунна хӀумма а тӀе ца туху[*].

23Сонтаниг вон леларх воккхавеш хиларе терра, хьекъал дерг хьекъалаллех воккхавоь+.

24Ӏеса стаг кхоьруш дерг цунна тӀедогӀур ду, ткъа хьаналчу стага сатуьйсуш дерг цунна хир ду+.

25ШайтӀанан мох хьаькхча – Ӏеса нах кхин бац, ткъа хьанал нах онддачу бух тӀехь лаьтташ бу+.

26Шен олахо малончо шагво, къонзано цергаш шагъяр санна я хьийзош болчу кӀуьро бӀаьргаш къийзор санна+.

27Везачу Эле ларамах вуьзна хиларо стеган денош дахдо, ткъа Ӏесачу нехан шераш дацдина хир ду+.

28Дикачу нехан сатийсам ирсе бу, ткъа Ӏесачу нехан дегайовхо кхочушхир яц+.

29Везачу Элан некъ кхачаме лелаш волчунна гӀап санна бу, амма харцонаш лелочарна и некъ бухур бу.

30Хьанал нах цкъа а бегийна хир бац, амма Ӏеса нах дуьнен тӀехь буьсур бац+.

31Хьаналчу наха дуьйцург хьекъалалла ду, ткъа харц луьйш болчеран къамел сацор ду+.

32Дикачу нахана догӀу хӀума ала хаьа, ткъа Ӏесачу нахана дегаза хӀума ала бен ца хаьа.

11

11^1Нийса ца узу терза Везачу Элана ца деза, ткъа нийса узуш долу терза Цунна тамехь ду+.

2Куралла йоьссича – юьхьӀаьржачу хӀутту, ткъа эсала болчаьрца хьекъалалла хуьлу+.

3Шайн хьаналло догцӀена берш дахаран новкъахула дӀабуьгу, ткъа шайн сийсаздаккхаро тешаме боцурш хӀаллакбо+.

4Бекхам бечу дийнахь хьоло гӀо дийр дац, амма нийсоно Ӏожаллех кӀелхьарвоккхур ву+.

5ДогцӀена болчеран нийсоно царна нийса некъ боккху, ткъа Ӏесачу нехан Ӏесалло уьш охьаоьгуьйту+.

6Бакъахьа лелаш верг шен нийсоно кӀелхьарвоккхур ву, амма мекарниг шен Ӏесачу лаамо дӀалоцур ву+.

7Ӏесачу стеган дӀакхалхарца цуьнан сатийсам а дӀаболу, иштта зуламе стаг хьоьжуш дерг а дӀадолу+.

8Дика стаг баланех кӀелхьарволу, цуьнан метта цу балано Ӏеса стаг дӀалоцу+.

9Шен къамелашца Ӏесачо шен уллорачунна бохам боккху, амма Делан лаамехь волу стаг шен хьекъалалло кӀелхьарвоккху.

10Хьаналчу стеган аьтто хилча, ерриг а гӀала йоккхаеш хуьлу, ткъа Ӏесачу стеган валарх массарна а ловзар хуьлу+.

11Дикачу наха декъалъяр бахьана долуш гӀалин аьтто боккху, амма Ӏесачу нехан къамелашца гӀалина бохам боккху+.

12Хьекъал кӀезиг долчо шена уллораниг емалво, амма хьекъал долчо вист ца хуьлуш собардо.

13Мотт бетташ лелачо шега дийцинарг дӀасадаржадо, амма тешаме волчо къайле дӀахьулйо+.

14Куьйгалла ца тоьуш хиларна, халкъ хӀаллакьхуьлу, амма хьехамчаш дукха хиларо халкъан аьтто боккху+.

15Шена бала бо кхечу стагах дош делла волчо, амма цу тайпана дош далар шена тӀе ца оьцуш волчунна кхерам бац.

16Эсала йолчу зудчо шега ларам кхоллаболуьйту, ткъа къизачара шайна хьал гулдо.

17Къинхетаме волчу стага шен дагна синхьаам хуьлуьйту, ткъа къизачу стага ша хӀаллакво.

18Ӏесачу стага йоккху ял стаг левеш йоккху, амма, лаьтта тосу хӀу санна, нийсо тосучун совгӀат чӀогӀа лаьтта+.

19Нийсо леррина кхочушъечарна дахар карор ду, ткъа зуламаш лелочара шайна Ӏожалла лоьху+.

20Везачу Элана ца беза ямарта дог дерш, амма Иза воккхавоь кхоччуш цӀена лелаш болчарах+.

21Билггал бакъ ду, вон стаг таӀзар тӀе ца догӀуш вуьсург цахилар, амма дикачу нехан тӀаьхье кӀелхьарйоккхур ю+.

22Хьакхин мерах боллу дашо хӀоз санна ю, хаза а йолуш, хьекъал доцу зуда.

23Хьаналчу нехан лаам кхочушхиларо дика кхин а алсамдоккху, амма Ӏесачу нехан сатийсам кхочушхиларо дералла яхьа.

24Комаьрша волчунна кхин а алссам хӀума тӀедогӀу, амма сутара хиларо къоьлла тӀеялайо+.

25Комаьрша волчун аьтто боккхур бу, ткъа кхечунна хи малош волчунна а хи малор ду+.

26Шен долахь долу ялта шегахь сецош волчунна наха неӀалт олу, амма декъала хир ву ялта дӀадухкуш верг+.

27Дика дан кийча верг наха лору, амма вон деш волчунна иза шена юхадоьрзу+.

28Шен бахамах тешна верг вужур ву, амма диканиг, керла хьаладаьлла гӀа санна, хьалавер ву+.

29Шен доьзална бала бахьаш волчунна яьссалла кхочур ю, ткъа сонтаниг хьекъалалла долчун лай хилла лелар ву.

30Делан лаамехь болчара кхиориг – дахаран дитт ду, хьекъалалла долчо адамийн синош тӀеозадо+.

31+Лаьтта тӀехь а болуш, дикачу нахана царна догӀург луш хилча, Ӏеса а лелаш, къинош летош болчарна цул сов а иза лур ду+.

12

12^1Ша нисвар дезаш волчунна хаарш а деза, ткъа шена тӀехбеттам бар ца дезарг сонта стаг ву+.

2Дика стаг Везачу Эло ша декъалвар лохуш хуьлу, амма мекарчу стагана Цо кхел йийр ю.

3Ӏесалло стаг чӀагӀвийр вац, амма Делан лаамехь волчун бух меттахбер бац+.

4Дика зуда шен майрачунна таж санна хуьлу, ткъа шен майра юьхьӀаьржачу хӀоттош ерг – цуьнан даьӀахкаш чохь телхина хӀума санна ю+.

5Дикачу нехан ойланаш нийса хуьлу, ткъа Ӏесачу нехан Ӏалашонаш ямарта хуьлу+.

6Ӏесачу наха бохург – цӀий Ӏано йина кӀело ю, ткъа бакъахьа лелачара олучо уьш кӀелхьарбоху+.

7Ӏесачу нахана тӀе бохам беанчул тӀаьхьа уьш кхин бац, амма дикачу нехан цӀа чӀогӀа лаьттар ду.

8Стеган хьекъале хьаьжжина, иза хаста а во, амма ямарта дог долу стаг нахана ца веза.

9Дагахь хӀума доцуш, цхьаъ бен ялхо воцуш волу стаг тоьлу, нахана ша чӀогӀа хьал долуш ву а моттуьйтуш, даа хӀума доцуш волчу стагал.

10Дикачу стеган шен хьайбанех а дог лозу, амма Ӏесачу нехан доглазам а къиза бу+.

11Шен лаьтта тӀехь къахьоьгучун шортта таро хир ю, ткъа эрна хӀуманаш а лелош, хан йойуш верг хьекъал доцу стаг ву+.

12Ӏеса стаг хьоьгург вонаш лелочеран хӀонс ю, ткъа дикачу нехан орамо стом ло.

13Шен харцдешнашца вочу стага шена кӀело йо, ткъа дика стаг баланех кӀелхьарвер ву+.

14Шен баганца аьллачуьнгахула стаг дикачух вузу, шен куьйгашца бинчу балхана йоггӀу ял а лур ю цунна+.

15Сонтачу стагана шен некъ дика хета, ткъа хьекъал долчу стага кхечеран хьехамашка ладугӀу+.

16Сонтачу стеган оьгӀазвахар цу сохьта гучудолу, ткъа хьекъал долчо шена йина вас гучу ца йоккху+.

17Тешамечу тешо бакъдерг олу, амма харц луьйш волчу стага бохург бакъ дац+.

18Ойла а ца еш, къамел дечун дешнаша, туьро санна, чов йо, амма хьекъал долчун дешнаша дарба до+.

19Бакъдолу дешнаш гуттаренна а хуьлу, ткъа харцдерг йоццачу ханна бен дац+.

20Вониг дан ойла ечеран дегнашкахь мекарло хуьлу, ткъа машар бан гӀерташ болчарна синкъерам хир бу.

21Дикачу адамашна тӀе цхьа а бохам богӀур бац, ткъа Ӏеса нах вочу хӀуманех тӀехбуьзна хир бу+.

22Везачу Элана харцдерг дуьйцурш ца беза, ткъа бакъдерг леладечарна Иза реза ву+.

23Хьекъал дерг шен хаарш гучудаха ца гӀерта, ткъа сонтачо шен сонталла гучуйоккху+.

24Дукха къахьоьгург кхечарна тӀехь куьйгалла деш хир ву, ткъа малонча, лай санна, къахьоьгуш хир ву.

25Сингаттамо адаман дог таӀадо, ткъа дикачу дашо иза самукъане до.

26Дикачу стагана шена уллорачунна чул дика хир ду, ткъа Ӏеса стаг тилаво шен некъо.

27Малончо шен ижу ца йотту, ткъа дукха къахьоьгуш волчунна шен бахам беза бу.

28Делан лаамехь волчу стеган некъ дахарна тӀебоьду, цу некъа тӀехь Ӏожалла а яц.

13

13^1Хьекъалечу кӀанта шен дас ша нисваран дикка тергам бо, ткъа кхаьрдаш волчо шена бечу тӀехбеттаме ла ца дугӀу+.

2Шен баганца аьллачуьнгахула стага пайда оьцу, ткъа мекара стаг къизалла ярх хьоьгу+.

3Шен бага сацо хууш волчо шен са лардо, ткъа, ойла а ца еш, луьйш волчу стагана тӀе зулам догӀур ду+.

4Малончин лаамаш кхочушхир бац, ткъа хьанал къахьоьгучун лаамаш кхоччуш Ӏаьбна хир бу+.

5Дикачу стагана харцонаш ца еза, ткъа Ӏесачу стага шена тӀе юьхьӀаьржо а, эхь а доуьйту.

6Нийса леларо догцӀена стаг шен некъа тӀехь ларво, ткъа Ӏесалло къинош летош верг хӀаллакво+.

7Цхьаболчу наха, шайн долахь хӀумма а доццушехь а, шаьш хьоладай ду моттуьйту, ткъа вукхара шайгахь къоьлла ю моттуьйту, дуккха а хьал шайгахь делахь а+.

8Хьал долчу стеган шен дахар эца йиш ю, ткъа къечунах цхьаммо а мах боьхур бац.

9Дикачу нехан серло синкъераме йогу, ткъа вочу нехан чиркх байина хир бу+.

10Шаьш лакхара хеташ болу нах бахьана долуш девнаш дуьйлу, ткъа хьехам тӀеоьцуш берш хьекъалалла долуш бу+.

11Букъ а ца лозуш доккхург дог а ца лозуш дӀадолу, ткъа къахьегарца жим-жима гулдина хьал дебар ду.

12Сатийсам кхочушхила хьебелча, дог гӀайгӀане хуьлу, ткъа хьан сатийсам кхочушхилча, иза дахаран дитт санна денло+.

13Шена бина хьехам дӀатоттург жоьпе озор ву, амма весет лоруш волчунна ял хир ю.

14Хьекъалалла долчун хьехамаш дахаран шовда ду, цара адамна гӀо дийр ду Ӏожаллин гурана генавала+.

15Хьекъал долчу стагаца нехан ларам хуьлу, ткъа тешаме боцучеран некъ хала бу.

16Хьекъал долчо, ша цхьа хӀума дале, ойла йо, ткъа сонтачо шен сонталла нахана дӀагойту+.

17Геланча тешаме вацахь, цунах зулам долу, амма тешаме волчо машар бахьа+.

18ЮьхьӀаьржо а, къоьлла а хир ю тӀехбеттам тӀе ца оьцучу стагехь, амма ша нисвойтуш волчу стеган сий хир ду+.

19Лаам кхочушхилча, сакъерало. Вочу хӀуманах дӀакъастар сонтачунна дегаза хета.

20Хьекъал долчаьрца юкъаметтиг лелош верг хьекъал долуш хир ву, амма сонтачаьрца гергарло лелош волчо шена тӀе бала бахьа.

21Къинош леточарна вон тӀаьхьадаьлла лела, ткъа бакъахьа болчарна диканиг лур ду.

22Дика стаг веллачул тӀаьхьа цуьнан бахам берийн берашна а кхочур бу, амма къинош летийначун хьал бакъахьарчун дуьхьа Ӏалашдеш ду+.

23Ур-атталла къечу стеган ахаза долчу лаьтто алссам ялта делча а, нийса ца леларо цуьнан хьал дӀадоккху.

24Сара кхоабеш волчунна шен кӀант ца веза, амма шен кӀант везачо иза таӀзар дарца нисво+.

25Дикачу стага Ӏаббалц яа хӀума юур ю, ткъа Ӏесачу нехан кийрахь мацалла лаьттар ю+.

14

14^1Хьекъал долчу хӀора зудчо шен хӀусам дӀахӀоттайо, амма сонтачу зудчо шен куьйгашца иза йохайо.

2Нийсачу новкъахула дӀавоьдург Везачу Эле болчу ларамах вуьзна хуьлу, амма харцнекъаш лелош схьабогӀучарна Иза дегаза хета+.

3Сонтачу стага бохург – шен кураллина таӀзар до гӀаж санна ду, ткъа хьекъал долчу стеган вистхиларо иза ларво+.

4Нагахь болх бан стерчий дацахь, хьаьвданаш даьсса хир ду, ткъа стерчийн ницкъах пайда эцаро шортта ялта лур ду.

5Тешаме волчу тешо Ӏеха ца во, амма харцтешо аьшпаш бутту+.

6Кхаьрдачо хьекъалалла лоху, иза цунна кара а ца до, амма хьекъал долчу стагана хаарш атта карадо+.

7Сонтачу стагах къехкаш лела, цуьнан багара хаарш карор дац хьуна.

8Хьекъалечу стеган хьекъалаллица цунна ша муха лела хаьа, амма сонтачу стеган сонталла – Ӏехор ю.

9Сонта адамаш кхаьрда шайн къиношна гечдар лоьхучарах, ткъа догцӀена болчарна юкъахь вовшашна резахилар ду.

10Адамна шена бен ца бевза шен даг чуьра бала, иштта цуьнан синкъераме хиларан бахьана а кхечунна хуур дац.

11Ӏесачу стеган цӀа дакъазадер ду, ткъа догцӀена болчийн хӀусамаша заза доккхур ду+.

12+Стагана нийса хеташ болу некъ хила мега, амма иза тӀаьххьара а Ӏожалле кхочу+.

13Стаг ша воьлучу хенахь а баланехь хила мега. Сакъерадалар дӀадолу, амма бала цунна буьсу+.

14Нийсачу новкъа тӀера дӀаваьлларг ша мел динчу вонах вузур ву, ткъа дикачу стагана ша леллачу некъана совгӀат дийр ду.

15Сонтаниг шега мел аьллачух теша, ткъа хьекъале верг хӀорра а ша ечу гӀулчан ойла еш хуьлу.

16Хьекъале стаг хӀуманах ларлуш а лела, вочух гена а волу, ткъа сонтаниг хьераваьлла а, шех тӀех тешаш а лела.

17Сиха оьгӀазвоьдучо шегара гӀалат долуьйту, ткъа мекара стаг нахана ца веза[*].

18Боданечу нахана сонталла кхочу, ткъа хьекъалечу нахана, таж санна, хаарш кхочу.

19Вон нах дикачу нахана хьалха охьатеӀаш лелар бу, ткъа Ӏесачу наха хьаналчу нехан кевнашкахь гӀо доьхур ду+.

20Къен стаг шен уллорачарна а ца веза, ткъа хьалдолчу стеган дуккха а доттагӀий хуьлу+.

21Шена уллорачух ца вешачо къа латадо, ткъа къечаьрца къинхетаме верг декъала ву+.

22Вониг дан кечвелларг тилавелла ца вогӀу те? Амма диканиг дан кечвелларг безаме а, тешаме а ву.

23Деш долчу муьлххачу а гӀуллакхо са яхьа, ткъа даьсса къамелаш къоьллина бен ца кхочу+.

24Хьекъале волчун таж – хьал ду, ткъа сонтачунна сонталла кхочу.

25Бакъдерг дуьйцуш волчу тешо синош кӀелхьардоху, ткъа аьшпаш буттучу тешо Ӏехаво.

26Везачу Эле ларамах вуьзна хиларо чӀогӀа маршо ло, стеган берашна иза дӀалечкъийла хир ю.

27Везачу Эле ларамах вуьзна хилар дахаран хьоста санна ду, иштта цо Ӏожаллин гурах а ларво+.

28Халкъ алссам хилар паччахьан сийлалла ду, ткъа халкъ кӀеззиг хилар баьччанан докъазалла ю.

29Собар долчу стагехь дуккха а хьекъал ду, ткъа оьгӀазъоьхучо шен сонталла гойту+.

30Эсалчу даго дегӀана дахар ло, ткъа адаме хьагӀ хиларо даьӀахкаш яхкайо+.

31Къечу стеган дог дохочо иза Кхоьллинарг ца лору, ткъа гӀо оьшучунна гӀо дийриг Цуьнан сийдеш ву+.

32Ӏеса стаг цо дина вонаш бахьана долуш дӀатоттур ву, ткъа дикачу стеган, шена Ӏожалла тӀехӀоьттича а, догдохийла ю.

33Хьекъалалла хьекъал долчуьнгахь ду, цо сонтачарна юкъахь а ша гойту[*].

34Нийсоно халкъан сий хьалаойу, амма къинош халкъан юьхьӀаьржо ю.

35Шен хьекъалечу ялхошна паччахь резахуьлу, ткъа цуьнан оьгӀазалла эхье лелаш болчу ялхошна тӀейоьрзу.

15

15^1Эсала жоп даларо оьгӀазвахар дӀадоккху, амма кӀоршамечу вистхиларо стеган дералла марсайоккху+.

2Хьекъалечу нехан къамело хааршна тӀекхачаран лаам ло, ткъа сонтачеран маттера сонталла бен ара ца йолу+.

3Везачу Элан бӀаьргашна муьлххачу а меттехь го, Цо тергам бо вочу а, дикачу а адаман+.

4Дарбане мотт – дахаран дитт ду, ткъа харц луьйш болчу матто адаман дог дохадо+.

5Сонтачо ша дас низаме валор дӀатотту, ткъа ша нисвойтуш верг хьекъале ву.

6Дикачу стеган хӀусамехь йоккха хазна ю, ткъа Ӏесачу стага йоккхучу сано бала бахьа.

7Хьекъалечу стага хаарш даржадо, ткъа сонтачу стагах лаьцна и саннарг ала йиш яц.

8Везачу Элана Ӏесачу стага доккхуш долу сагӀа ца деза, амма догцӀеначун доӀане Цо резахиларца ладугӀу+.

9Везачу Элана ца деза Ӏесачу нехан некъаш, ткъа нийсачу новкъахула леларш Цунна беза.

10Нийсачу новкъара дӀаваьллачунна чӀогӀа таӀзар дийр ду, ткъа ша нисвар ца дезаш верг лийр ву+.

11Эхартахь а, хӀаллакьхиллачийн дуьненахь а дерг Везачу Элана хууш хилча, адамийн дегнашна чохь дерг а къайлаха дац Цунна+.

12Нахах кхаьрдачунна ша нисвар ца деза, хьекъал долчарах дага ца волу иза+.

13Синкъерамечу даго стеган юьхь-сибат а синкъераме до, ткъа, дог баланехь хилча, са а сингаттаме хуьлу+.

14Хьекъалечу стеган дог хаарш лоьхуш хуьлу, ткъа сонтачун багано иза сонталлех вузу+.

15Къен стаг массо а хенахь гӀайгӀане хуьлу, ткъа самукъане дог долчаьргахь массо а хенахь той лаьтта.

16КӀезиг хӀума а долуш, Везачу Эле болчу ларамах вуьзна хилар гӀоле ду, шортта хьал а долуш, гӀайгӀане хуьлучул+.

17Юкъахь безам а болуш, хасстоьмех йина яа хӀума яар гӀоле ду, цабезам кхоллабеллачохь ховха жижиг дуучул+.

18КӀоршамечу стага девнаш доху, ткъа собаре волчо дов дохадо+.

19Малончин некъ кӀохцалан керт санна бу, ткъа догцӀеначу стеган некъ шера бу+.

20Хьекъалечу кӀанта шен да воккхавоьйту, ткъа сонтаниг ненах ца вешаш лела+.

21Хьекъал доцург шен сонта леларх воккхавеш хуьлу, ткъа хьекъал дерг нийсачу новкъахула лела+.

22Дагавалар а доцуш дина гӀуллакх кхочушхир дац, ткъа хьехамчаш алссам а болуш динарг хилла дӀахӀуттур ду+.

23Ма ирсе хуьлу нийса жоп луш верг, мел дика хуьлу-кх шен меттехь аьлла дош а!+

24Хьекъалечу стеган некъ ирхенга, дахаре, боьдуш бу. Охьабоьдучу новкъара иза дӀавоьрзу, эхарта ца кхачархьама+.

25Курачеран цӀа Везачу Эло дохадо, амма йисина Ӏаш йолчу зудчун цӀа Цо лардо+.

26Вочу нехан ойланаш Везачу Элана ца еза, ткъа дика дешнаш Цунна тамехь ду+.

27Харц пайда лоьхуш волчо шен цӀа дакъазадоккхур ду, ткъа кхаьънаш ца дезарг вехар ву+.

28Дикачу наха шаьш жоп далале ойла йо, амма Ӏесачу нехан багара вониг долу+.

29Ӏесачу нахана генахь ву Веза Эла, ткъа дикачу нехан доӀа Цунна хезаш ду+.

30Самукъанечу стага шена уллохь болчеран дегнаш иракарахӀиттадо, дикачу хаамо нехан догӀмаш дайдо+.

31Дахарх лаьцна бехк баккхаре ладугӀуш волчун Ӏаш йолу меттиг хьекъал долчарна юкъахь ю.

32Шега бехк баккхар дӀатоттучун шех дог долу, ткъа ша нисваре ладугӀучунна хьекъалалла карадо+.

33Везачу Эле ларамах вуьзна хиларо хьекъалалла хьоьху, ткъа сийлаллина хьалха эсалалла хуьлу+.

16

16^1Дагахь лерина ойла адаман ю, ткъа багахь делла жоп Везачу Элера ду+.

2Стагана ша массо а хӀуманна тӀехь нийса хета, амма цуьнан деган Ӏалашонийн барам Везачу Эло бусту+.

3Айхьа мел дийриг Везачу Элан кара дӀало, тӀаккха хьо дан воллург кхочушхир ду+.

4Везачу Эло мел диначун шен-шен Ӏалашо ю, ткъа Ӏеса нах къематденна лерина бу+.

5Везачу Элана дегаза хета хӀора ша лакхара хетарг – шеко йоцуш таӀзар даза буьсур бац уьш+.

6Нахе болу безам а, тешаме хилар а бахьана долуш къинош дӀадоху. Везачу Эле ларамах вуьзна хилар бахьана долуш стаг вонах генаволу+.

7Адаман некъаш Везачу Элана дезаш хилча, Цо цуьнан мостагӀий а тӀетабо+.

8Жимма а хӀума бакъдолчуьнца гулдар гӀоле ю, харцонца дуккха а хьал гулдарал+.

9Стага шен даг чохь хӀума дан лору, амма Везачу Эло цуьнан гӀулчаш билгалйоху+.

10Паччахьан дош Делан цӀарах ду, кхел ечу хенахь цо харцонца ца дуьйцу+.

11Нийса терза а, терзанна тӀера кедаш а – Везачу Элера ду, Цуьнгара ю тӀоьрмаг чуьра ерриг герканаш а+.

12Паччахьашна дегаза хета Ӏесалла, хӀунда аьлча церан паччахьалла нийсонца лаьтташ ду+.

13ЦӀеначу дагара аьлла дешнаш тамехь ду паччахьашна, бакъдерг дуьйцург лору цара+.

14Паччахьан оьгӀазалла Ӏожаллин хаамча санна ю, амма хьекъал долчо иза тевийр ву+.

15Паччахьан сирлачу хьажарехь – дахар ду, цуьнан дика хилар – бӀаьста сатийсинчу догӀанца еана марха санна ду+.

16Хьекъалалла гулдар дешил дуккха а деза ду, ткъа кхетам шорбар уггар а дикачу детил а деза ду+.

17Дикачу нехан некъ – вочу хӀуманна нацкъарвалар ду, шен некъ ларбечо шен са а лардо.

18Стаг дакъазавалале цуьнга куралла юссу, ткъа деза деттаро ког тасаболуьйту+.

19Эсалчу синца къечарна юкъахь вахар гӀоле ду, курачу нахаца цхьаьна хӀонс йоькъучул.

20Хьекъалаллица шега бохучуьнца лелаш волчунна аьтто карор бу, ткъа Везачу Элана тӀетевжаш верг декъала хир ву+.

21Стаг хьекъал долуш хилча, иза кхечарна хуур ду, ткъа эсалчу дешнашца нах дико къарлур бу.

22Хьекъал долчарна хьекъалалла дахаран шовда санна ду, ткъа сонтачарна сонталлица таӀзар до+.

23Хьекъал долчун даго цуьнан мотт кхин а хьекъалалла долуш бо, цо аьлларг кхин а къарбеш хуьлу.

24Тамехь долу къамел алхашна чуьра моз санна ду, иза стеган дагна мерза ду, ткъа цуьнан даьӀахкашна дарбане а ду+.

25+Стагана нийса хеташ некъ хила мега, амма иза тӀаьххьара а Ӏожалле кхочу+.

26ХӀума яаран лаамо белхалочуьнга къахьоьгуьйту, ша меца хиларо цуьнга болх бойту+.

27Вочу стеган вониг дан ойла кхоллало, цуьнан къамел йогу цӀе санна ду+.

28Ямартчу стага нахана юкъа къийсамаш кхуллу, эладитанчо доттагӀашна юкъахь питана тосу+.

29Къизачу стага уллора нах мекарлонца шена тӀе ийзабо, цо уьш харцнекъахула дӀа а буьгу+.

30БӀаьрг теӀош волчун дагахь мекара ойла ю. Балдаш къовлуш волчо вониг дан сацам бина.

31Къежвалар – сийлаллин таж ду, нийсо лелоран дахарна совгӀат ду иза+.

32Собаре хилар гӀоле ду тӀемало хиларал, собарениг гӀала схьаяьккхинчул а тоьлу+.

33Цхьа хӀума шаьш дале, наха кхаж тосу, амма цу хӀуманан тӀаьхье Везачу Элехь ю+.

17

17^1Карахь дакъаделлачу баьпкан дакъа а долуш, машарехь вахар гӀоле ду, хьолах дуьзначу цӀа чохь барт боьхна вехаш хиларал+.

2Хьекъал долчу ялхочо хьоладен харцахьарчу кӀантана тӀехь олалла дийр ду, ткъа олахо веллачул тӀаьхьа вежарийн санна долу дакъа кхочур ду цунна+.

3Дети кеда чохь цӀандо, деши кхерчахь зело, ткъа адамийн дегнаш Везачу Эло зоь+.

4Вочу адамо зуламе къамелаш дӀалоцу, ткъа харц луьйш волчо кхечеран аьшпашка ладугӀу.

5Мискачух белар дечо иза Кхоьллинарг ца лору. Вочу хӀуманах воккхавеш верг таӀзар ца деш вуьсур вац+.

6Баккхийчийн таж церан кӀентийн кӀентий бу, ткъа берийн сийлалла церан да-нана ду+.

7Сонтачуьнгахь кура къамелаш ца тов, ткъа баьччехь харцкъамелаш а ца тов муххале а+.

8Иза луш болчун бӀаьргашкахь кхаъ бозбунчин молха санна бу. Ша мел лелош волчун аьтто боккху цо+.

9Стагера даьлла долу гӀалат къайладоккхуш волчо безам лоьху, ткъа и гӀалат дагадоуьйтучо шен доттагӀа шена генавоккху.

10Хьекъалечунна шега баьккхина бехк боккха хета, сонтачунна шена бӀозза тоьхна гӀаж хетачул а.

11Вочу стага аьрхалла бен ца лоху, цундела къиза геланча воккхур ву цунна дуьхьал.

12Стагана шен кӀорнех яьккхина йолу стен ча дуьхьал ялар гӀоле ду, шен сонталлица сонта стаг дуьхьал кхетарал+.

13Диканна дуьхьал вон дечу стеган хӀусамера вон цкъа а дӀадер дац+.

14Дов дӀадолор, хи чухьадар санна, хӀума ду. Иза кхин гена далале сацор гӀоле ду+.

15Ӏесаниг бехказаваккхар а, хьаналниг бехкевар а – и ший хӀума а Везачу Элана дегаза хета+.

16Ӏовдалчу стагана ахча стенна оьшу? Хьекъалалле кхача цуьнан хьекъал а ма дац.

17ДоттагӀчунна шен доттагӀа массо а хенахь веза. Ваша вон тӀедеанчу ханна вина ву+.

18Хьекъал доцучу стага бен кхечу стеган декхарх жоп луш куьг лоцур дац.

19Къовсавалар дезаш волчунна къинош летор а деза. Ша лакхара дуьйцуш волчо лаха охьавожар лоьху+.

20Ямартчу дагна дика карор дац, харцлуьйш болу мотт воне кхочур бу.

21Хьекъал доцу кӀант волу да сингаттаме хуьлу, Ӏовдалчун да цкъа а ирсе хир вац+.

22Ирсе хилар дарбане молха санна ду, ткъа сингаттам стаг вакъош йолу цамгар санна бу+.

23Ӏесачу стага четара кхаъ схьаоьцу, нийса еш йолу кхел харцахьа ерзорхьама+.

24Хьекъал долчу стага шен бӀаьргаш хьекъалалле берзабо, ткъа сонтачун бӀаьргаш маьӀ-маьӀӀе хьоьжуш хуьлу.

25Сонта кӀант шен дена гӀайгӀа ю, иза шен нанна къаьхьалла а ю+.

26Бехк боцучу стагана гӀуда тохар а дика дац, иштта дикачу стагана серий деттар а нийса дац.

27Хьекъал долчо ша олуш долу дош лардо, кхетам берг сиха оьгӀаз а ца воьду+.

28ХӀумма а ца олуш Ӏаш волу сонта стаг а хьекъал долуш санна хета тарло. Нахана хӀумма а ца олуш Ӏаш волу стаг хьекъале хета+.

18

18^1Ша кхечарах дӀакъастийнарг шена луъург дан лууш хуьлу. Хьекъал мел дерг дӀатотту цо.

2Сонта стаг хӀуманех кхета лууш ца хуьлу – шен хьекъал дӀагайта бен лууш вац иза.

3Ӏеса стаг схьавеача, дола хетар а цунна тӀаьхьа догӀу, ткъа сийсазаллица цхьаьна юьхьӀаьржо а хуьлу.

4Хьекъалалла долчу стеган дош, кӀоргачу хи чуьра санна, схьадолу, цу дешан бух хьекъалаллин татол чуьра хьалаболуш бу+.

5Кхел ечу хенахь дика дац Ӏесачу стагана озабезам гайтар, и хӀума дарца хьаналчу стагана нийса кхел ца йойтуш+.

6Сонтачу стеган багано дов доккху, цо аьлларг бахьана долуш буй тохар а хуьлу+.

7Сонтачу стеган мотт – цуьнан дакъазавалар бу, цо мел олург – цунна хӀоттийна гур бу+.

8Эладитане дешнаш мерза даар санна хуьлу. Уьш нийсса адаман кийра дуьссу+.

9Балха тӀехь мало йийриг а, хӀуманаш йохош верг а цхьана доьзалера ву.

10Веза Эла – дика йина бӀов санна ву: хьанал стаг, Цунна тӀе кхаьчча, кхерам боцуш хуьлу+.

11Хьал долчун бахам чӀагӀйина гӀала санна хуьлу цунна. И бахам шена гонах хӀоттийна боккха пен санна хета цунна+.

12Курачу стеган дог, цуьнан вожар хилале, ирхдоьду, ткъа ша лахара хеттачул тӀаьхьа стеган сий хьаладер ду+.

13ХӀумане ла а догӀале жоп луш волу стаг сонта ву, цунна тӀе эхь догӀу.

14Стеган сино, иза цомгуш хилча, цу цамгарх тола ницкъ ло, амма доьхна са лалург мила хир ву+?

15Хьекъал долчу стеган даго хаарш лоху, шен лергашца хааршка ладогӀа кийча ву иза.

16Стага деллачу совгӀато цунна хьалха некъ дӀабосту, цуьнгахула баьччанашна хьалха хӀотта мегар ду цунна+.

17Хьалха вистхилларг массарна а бакъ хета, кхин цхьаъ схьа а веана, шен хаттаршца шеко кхолла волаваллалц.

18Кхаж тасарца къовсам а къастабо, хьалдолчеран дов а сацадо.

19ОьгӀазвахана волу доттагӀа меттавало хала ду, чӀагӀйина гӀала яккхарал а. Вовшашца даьлла дов гӀалин кевнна тоьхначу догӀанал а чӀогӀа хуьлу.

20Адамо аьллачух цуьнан шен са дузу. Шен дешнашкахула мел хилийтинчух Ӏебар ву иза+.

21Дахар а, Ӏожалла а стеган маттах доьзна ду. Цундела вистхила дезаш верг аьллачун тӀаьхье тӀелаца а кийча хила веза.

22Дика зуда карийнарг декъала ву. Иза караяр цу стагана Веза Эла резахиларан билгало ю+.

23Къен стаг дехар деш вистхуьлу, ткъа хьалдолчун жоп кӀоршаме хуьлу.

24ДоттагӀий дукха хиларо вохарна тӀевалаво, амма бакъволу доттагӀа хилча, иза вешил а уллора хуьлу+.

19

19^1Къен а волуш, кхоччуш цӀена лела стаг гӀоле ву, харц луьйш волчу стагал – иза-м сонтаниг ма ву+.

2ХӀуманах доллург а ца хууш, иза кхочушдан гӀертар дика дац. ХӀуманна тӀехь сихлуш волчун ког тасабаларна кхерам бу+.

3Сонта хиларо стеган некъ талхабо, амма шен даг чохь цо Дела бехкево+.

4Хьоло доттагӀий доьбуьйту, ткъа къен верг шен доттагӀчо а вуьту+.

5Харцтоьшалла динарг таӀзар ца деш вуьсур вац, аьшпаш буттург а маьрша паргӀатвер вац+.

6Дукхахболу нах хьолахошна хьесталуш лела, хӀорра а совгӀаташ дечун доттагӀа хила лууш а хуьлу+.

7Къен стаг шен гергарчарна ца веза – цул сов, доттагӀий а дӀабоьрзу цунах. Царна тӀаьхьа а ваьлла, цо цаьрга гӀо мел дехарх, царна иза хезар вац+.

8Хьекъалалле кхача лууш волчунна шен са деза. Хьекъалаллица лелаш верг дикане кхочур ву+.

9Харцтоьшалла динчунна таӀзар дийр ду, ткъа харцдерг дуьйцуш верг а хӀаллакьхир ву+.

10Сонтачунна хьал долуш вахар ца догӀу, ткъа элашна тӀехь куьйгалла дар лега данне а ца догӀу+.

11Адаман хьекъалалло иза сихха оьгӀаз ца вохуьйту. Шена дина зулам дукха даре ца деш дитаро адаман сий до+.

12Паччахьан дарвалар лоьмо гӀигӀ дар санна хуьлу, ткъа цуьнан резахилар – бацана тӀе диллина тхи санна ду+.

13Сонта кӀант – шен дена докъазаллина хуьлу, ткъа къийсалуш йолу зуда – ца соцу ладар санна ю+.

14Стеган хӀусам а, бахам а – дайх дисина хуьлу, ткъа хьекъал долу зуда Везачу Элера ю+.

15Малоно наб йоуьйту, ткъа хӀуманна бала ца хиларо мацалле кхачаво+.

16Шена тӀедиллинарг кхочушдечо дахар лардо, амма некъаш ца къестош верг хӀаллакьхир ву+.

17Мискачунна дина дика Везачу Элана делла духалург ду, ткъа Везачу Эло иза цунна юхадерзор ду+.

18ТаӀзар дарца нисве хьайн кӀант, цо цунах пайда эцаре сатийса йиш хилча. Ахь иза нис ца вахь, цуьнан Ӏожаллина бехке хир ву хьо+.

19Сихха оьгӀазвоьдург жоьпе озор ву. Цкъа иза баланах паргӀатваьккхича, кхин а изза дан дезар ду хьан.

20Хьайна дечу хьехаршка ла а дугӀуш, Ӏама, хиндолчу цхьана дийнахь хьо хьекъале хир ву.

21Кхочушдан лерина хӀуманаш стеган даг чохь дукха хуьлу, амма Везачу Эло сацийнарг бен кхочуш хир дац+.

22Уггар чӀогӀа лоруш дерг тешаме хилар ду, цундела къен хилар гӀоле ду, харцлуьйш хиларал.

23Стаг Везачу Эле болчу ларамах вуьзна хилча, цунна дахар карор ду. Синтем а болуш, буьйса йоккхур ю цо, вон цунна тӀе догӀур дац+.

24Малончо, шуьнна тӀе а кхевдина, ша схьаэцнарг шен бете хьала а ца кхачайо+.

25Кхаьрдаш волчу стагана таӀзар дича, бодане нах а меттабогӀу, ткъа хьекъал долчух бехк баьккхича, цуьнан кхетам совбер бу+.

26Шен деца кӀоршаме а волуш, шен нана дӀалоьллуш верг юьхьӀаьржачу хӀуттуьйту а, эхь тӀедоуьйту а кӀант ву+.

27Сан кӀант, бехк баккхаре ладогӀа хьо сацахь, хаарш лучу хьехамна тӀера хьо дӀаволу.

28Тешаме воцу теш нийса кхел ярх кхаьрда, ткъа Ӏесачу стага зуламе мел дерг дӀакхоллу+.

29Кхаьрдаш болчу нахана таӀзарш кечдина ду, ткъа сонтачеран баккъашна гӀаж а кийча ю+.

20

20^1ЧагӀаро бага лен йоккху, къаьркъано мотт галбоккху. Цара тилийна мел верг хьекъал доцуш ву+.

2Паччахьан дарвалар лоьмо гӀигӀ дар санна хуьлу. Иза дарволуьйтуш волчо шен дахарна кхерам тӀебоуьйту+.

3Къовсаваларх ларвалар – лараме хӀума ду, ткъа муьлхха а сонта стаг къовсавала кийча ву.

4Малончо дан деззачу хенахь охана ца до, цундела цунна ялта чудерзочу хенахь хӀумма а карор дац+.

5Адаман даг чохь дерг кӀоргачу гӀунна чохь долу хи санна ду, ткъа кхетамечу стаге и хи хьаладаккхало+.

6Дукхахдолчу адамаша шаьш тешаме хиларх лаьцна дуьйцу, амма билггал тешаме верг каро хала ду.

7Хьанал стаг кхоччуш цӀеначу новкъахь лелаш ву. Цуьнан тӀаьхьенах долу бераш мел декъала хир ду!

8Кхел ян охьахиинчу паччахьан бӀаьргашна дерриг а вон а, дика а гуш хуьлу.

9Хьан эр ду те: «Сан даг чохь со цӀена ву, со сайн къинойх цӀанвелла»+?

10Харц терза лелор а, харц саьхьаца озар а – ший а Везачу Элана дегаза хета+.

11Ур-атталла бер а девза цо дечу гӀуллакхашкахула – цо лелош дерг цӀена я Ӏеса хиларехула.

12ХӀума хезаш долу лергаш а, хӀума гуш долу бӀаьргаш а – ший а Везачу Эло кхоьллина ду+.

13Наб езаш волчунна тӀе къоьлла йогӀур ю, амма стаг сема хилахь, кхачанах вуьзна лелар ву иза+.

14Хьоьгара цхьа хӀума оьцуш волчо даим а олу: «ХӀара хӀума дукха дика а яц, кхунах дукха а доьху», амма хьуна юьстахволлушехь, цо ша бина мах бахьана долуш дозаллаш до.

15Деши а ду, жовхӀарш а дукха хуьлу, амма хьекъале вистхилар дезо ду.

16Хийрачу стагах дош далар нислахь, цуьнгара бедар яккха. Закъалтана йита иза, ца вевзачу стагах цо жоп луш хилча+.

17Мерза хуьлу харцонца даьккхина бепиг, амма иза багахь жагӀа хилла дӀахӀутту+.

18Хьехаре ла а дугӀуш, хӀума кхочушдан кечло. ТӀом болабале, нахах дагаволуш хила+.

19Эладита деш волчо къайлаха дерг а дӀадуьйцур ду, цундела дукха луьйш волчун доттагӀа ма хила+.

20Дена а, нанна а стага неӀалт олуш хилча, цуьнан дахаран серло Ӏаьржачу боданехь дӀайовр ю+.

21Юьхьанца сихха карабеана бахам тӀаьхьо декъала хир бац+.

22«Ас бекхам бийр бу вон диначунна», – ма ала. Везачу Эле хьоьжуш хила, Цо хьо кӀелхьарвоккхур ву+.

23Дегаза хета Везачу Элана нийса йоцу герканаш, ткъа харц лело терзанаш Ӏеса хӀума ду Цунна гергахь+.

24Адаман гӀулчаш Везачу Элера хуьлу дела, шен некъ стаге муха къасталур бара+?

25Нагахь санна сихвеллачохь стага Везачу Элана цхьа хӀума дӀаяла чӀагӀо яхь, амма цунах лаьцна тӀаьхьо бен ойла ца яхь, иза цунна гур санна ю+.

26Хьекъалечу паччахьо, Ӏеса нах Ӏора а баьхна, хьийзаш йолу чкъург царна тӀе хоьцур ю.

27Стеган са – Везачу Элан стогар бу. Адаман оцу синехула дагахь дерг толлу Везачу Эло+.

28Безамо а, тешаме хиларо а паччахь ларво, ткъа ца соцучу безамца цуьнан паччахьалла чӀагӀдо.

29Кегий нах шайгахь болчу ницкъо хазбо, ткъа баккхийчу нахехь церан къежбалар тов+.

30Еттаро а, чевнаша а стаг вонах цӀанво, цо текхначу балано цуьнан дог а цӀандо.

21

21^1Паччахьан дог Везачу Элан карахь ду, хорша чуьра хи санна, Шена луъучу метте дӀахьажо йиш ю Цуьнан иза+.

2Шен бӀаьргашкахула стагана дерриг а шен некъаш нийса хета, амма Веза Эла цуьнан дог зуьйш ву+.

3Бакъдерг а, нийсо а лелор Везачу Элана тамехь ду, сагӀанаш дохучул+.

4Адам сийсаздоккхуш долу бӀаьргаш а, кура дог а – Ӏесачу нехан дахарехь къилахь хӀума ду+.

5Хьаналчу стеган Ӏалашонаша иза шортонна тӀе кхачаво, ткъа сиха леларо адам къоьлли тӀе кхачадо+.

6Харцлерца гулдеш долу хьал Ӏожалла лоьхучеран сихха къайлайолу Ӏаь санна ду+.

7Ӏесачу наха еш йолчу къизалло уьш шаьш дакъазабоху, хӀунда аьлча царна нийсонца лела ца лаьа.

8Харцонца лелаш волчун некъаш галморзаха дуьйлуш хуьлу, ткъа хьаналчу стеган лелар нийса хуьлу.

9Шерачу тхевнна тӀехь сонехь Ӏар гӀоле ду, къийса лууш йолчу зудчуьнца цхьаьна цӀа чохь Ӏачул+.

10Вон стаг вонаш лело лууш хуьлу, цо шена уллорачух къинхетам а ца бо.

11Кхечу нахах кхаьрдаш волчунна ахьа таӀзар дича, бодане нах а хьекъалалле кхочур бу. Хьекъал долчунна ахьа хьехар дича, цуьнан хаарш совдевр ду+.

12Нийса лелаш волу Дела Ӏесачеран цӀенош тергал деш хуьлу, Цо дакъазабоху Ӏеса нах.

13Мискачара доккху орца хезча, шен лергаш дӀакъовлуш волчунна, цо орца доьхуш мохь хьаькхча, цхьа а стаг цунна орцах вер вац+.

14Къайлаха динчу совгӀато оьгӀазалла дӀайоккху. Цхьанна а ца хоуьйтуш беллачу кхоо оьгӀазвахар дӀадоккху+.

15Нийсонца йинчу кхело хьаналчу нахана хазахетар дахьа, амма харцонаш лелораш цо къемате кхочуьйту.

16Хьекъал долчун некъа тӀехь тилавелларг беллачеран дуьнен чохь соцур ву+.

17Сакъерар дезачунна къоьлла тӀейогӀур ю. ЧагӀар а, токхе кхача а безарг цкъа а хьал долуш хир вац.

18Хьаналчеран метта, бохам Ӏесачарна тӀе богӀур бу, ткъа догцӀеначеран метта, иза тешаме боцучарна тӀе богӀур бу+.

19Яьссачу арахь вахар гӀоле ду, къийсаяла а, яппарш ян а луучу зудчуьнца вехачул+.

20Хьекъалечун цӀа чохь дика кхача а, деза даьтта а хуьлу, ткъа сонтачо шен ерг а чӀанайоккху.

21Массо а хенахь нийсонца а, безамца а леларна тӀегӀерташ верг дуккха а вехар ву, цуьнца нийса лелар ду, цундела цуьнан сий дийр ду.

22Хьекъал долчуьнга ницкъболчаьргара гӀала а схьаяккхало, церан бӀобулуш хилла долу пенаш а дохало+.

23Шен бага а, мотт а ларбечо ша вочу хӀуманах кӀелхьарвоккхур ву+.

24Кхечу нахах кхаьрдарг кура а, ша лакхара хеташ а ву. Доза доцуш долчу кураллица лелаш ву цу тайпана стаг+.

25Малонча шен лаамаша хӀаллакво, хӀунда аьлча цуьнан куьйгаша болх бан ца туьгу+. 26Де дийне мел долу, цу сутаралло са доу цуьнан, ткъа хьаналчу стага шен долахь дерг, кхоа а ца деш, дӀало+.

27Везачу Элана ца деза Ӏесачу наха дохуш долу сагӀанаш, уьш мекарлонца дохуш хилча – муххале а ца деза+.

28Харцтоьшалла дийриг хӀаллакьхир ву, ткъа дикка ладоьгӀна волчу тешо чаккхенна тӀекхаччалц дуьйцур ду+.

29Ӏесачу стага моттаргӀанаш лелайо, ткъа хьаналчу стага ша лелачу некъан ойла йо.

30Цхьа а хьекъалалла а, я кхетам а, я Ӏалашо а лаьттар яц Везачу Элана дуьхьал+.

31ТӀом болучу дийнахь говр кечйо, амма толам Везачу Элера бу+.

22

22^1Стеган дика цӀе яккхар хьал долуш хуьлучул а деза ду. Нехан ларам детил а, дешил а беза бу+.

2Хьал долуш верг а, къен верг а, ишттачу хӀумане хьаьжжина, цхьатерра ву: и ший а Везачу Эло кхоьллина ву+.

3Хьекъал долчо, бохам хир бу аьлла шена хетча, цунах ша ларвойту, ткъа бодане нах, нийсса цу тӀе боьлху дела, жоьпе озабо+.

4Кхечарал ша лахара а хеташ, Везачу Эле болчу ларамах стаг вуьзна велахь, цунна хьал а, сий а, дика дахар а хуьлуьйтур ду+.

5Зуламечу нехан некъашна тӀехь коканаш а, гураш а хуьлу, амма шен дахар дезаш верг цига гӀур вац+.

6Жима долчу хенахь Ӏамаде бер нийсачу новкъахула лела – иза, доккха хилча, цу некъа тӀера дӀадер дац+.

7Хьал долуш волчо къечу нахана тӀехь олалла до. Юхалург хӀума оьцуш верг и хӀума лучун ялхо хуьлу.

8Зуламан хӀу тосучо бохаман ялта гулдийр ду, ткъа кхечарна цо еш йолу гӀело чекхъер ю+.

9Декъала хир ву комаьрша стаг, хӀунда аьлча цо шен кхача къечу нахаца боькъу+.

10ДӀалалла шайна уллора нахах кхаьрдарг, иза дӀаваханчул тӀаьхьа вовшашка болу цабезам а, девнаш а, бага еттарш а дӀадевр ду+.

11ДогцӀеналла езаш а, маттана шера а хьо велахь, паччахь хьан доттагӀа хир ву+.

12Везачу Эло бакъдолу хаарш лардо, ткъа харцнехан дешнаш Цо дакъазадоху.

13Малончо олу: «Арахь лом ду! Урамновкъахь со вуьйр ву!»+

14Нахаца лелаш йолчун бага йоккха кӀело санна ю, Везачу Эло неӀалт аьлларг цу чу вужур ву+.

15Шен даг чуьра дуьйна бер сонта хӀума дан кийча ду, амма таӀзаран серо цунна тӀера дӀалоллур ду иза+.

16Шена са яккхархьама къечу стагана гӀело йийриг а, хьал долчу стагана совгӀаташ дийриг а – и ший а къоьлле кхочур ву+.

Хьекъале ткъе итт кица

17Хьекъалалла долчийн дешнийн тидам а бе, цаьрга ла а догӀа. Ас хьуна Ӏамор долчун даггара ойла е,+
18хӀунда аьлча тамехь хир ду хӀара дешнаш хьайн дагахь латтор а, уьш дӀадийцийта кийча хилийтар а. 19Хьуна ас тахана Ӏамор ду и хьекъале кицанаш, Везачу Элана тӀетевжаш хьо хилийтархьама. 20Ас хьуна ткъе итт хьекъале аьлларг дӀаяздина, хьекъалаллех а, хаарех а дуьзна ма ду. 21Цара Ӏамор ду хьуна нийса а, бакъ а дерг, тӀаккха хуур ду хьуна хьо ваийтинчунна нийса жоп дала.

22Къечуьнгара иза атта хетарна хӀума схьа а ма яккха, кхел ечу меттехь декъазачунна гӀело а ма е+. 23Везачу Эло къен болчаьрга гӀо доккхур ду, царна къола динчарна къола а дийр ду Цо+.

24Сихха оьгӀазвоьдучуьнца гергарло ма леладе, сиха моха йогӀучарна улло а ма гӀо, 25церан некъаш ца Ӏамархьама а, хьайна гур ца богӀийтархьама а.

26Кхечу стагах дош а ма ло, цуьнан декхарш хьайна тӀе а ма лаца. 27Уьш хьоьга дӀа ца такхалахь, ур-атталла хьайн дӀавуьжу мотт-гӀайба а хьуна кӀелара дӀалоцур бу+.

28Хьайн дайша дӀахӀоттийна болу шира шу дӀа ма хилабе+.

29Шен говзалла дика хууш волу стаг гиний хьуна? Цо паччахьашна гӀуллакх дийр ду. Боданечу нахана гӀуллакх дийр дац цо.

23

23^1Айхьа куьйгалхошца хӀума юучу хенахь, хьо хьаьнца хиъна Ӏаш ву диц ма де. 2Дуккха а хӀума яа хьан лаам хилахь, хьайн логана дуьхьало хӀоттае. 3Чам болчу цуьнан кхачанах хьоьгуш ма хила, хӀунда аьлча цо хьо Ӏехо мега.

4Хьал долуш хилархьама, хьайн сих валлалц къа ма хьега. Болх сацо беза хан йовззал хьекъале хила+. 5Ахь хьайн бӀаьргаш хьоле дӀахьажошшехь, цуьнан дукха сиха тӀемаш а довлу, аьрзу санна, иза стигала хьала а доьду+.

6Саьхьарчу стеган шуьн тӀера яа хӀума ма яа, цуьнан мерзачу кхачанах вуьзна хила лууш ма хила, 7хӀунда аьлча цуьнан са, догӀа а тоьхна, дӀакъевлина ду. Цо хьоьга: «Яа а яа, мала а мала» эр ду, амма цуьнан дог хьоьца дац. 8Айхьа дӀакхаьллина цуьрг схьаӀеттор ду ахьа, ткъа ахьа аьлла мерза дешнаш а эрна хир ду хьан.

9Хьекъал доцучуьнга хӀумма а ма ала, хӀунда аьлча хьекъалечу къамелах иза воьлур ву.

10Ширачу заманахь баьккхина шу цкъа а меттах ма баккха, боберийн кха а схьа ма даккха,+
11хӀунда аьлча церан нуьцкъала ГӀодаккхархо ву, хьуна дуьхьал долу гӀуллакх Цо къастор ду+.

12Хьайн дог хӀума Ӏамарна тӀе дерзаде, хьайн лергаш хаарш хаза схьаделла.

13Бер таӀзар ца деш ма диталахь, цунна иза догӀучохь. ГӀаж еттарца цунна таӀзар дарх бер лийр дац+. 14Ахь сара беттарца берана таӀзар дахь, иза эхарте кхачарх кӀелхьардоккхур ду.

15Сан кӀант, хьо даг чохь хьекъал долуш хилахь, со даггара ирс долуш хир ву. 16Сан кийрахь мел дерг а синкъераме хир ду, хьоьгара суна догцӀена долу дешнаш хазахь.

17Къа летош болчу нахах ма хьега, амма массо а ханна Везачу Эле болчу ларамах вуьзна хила+. 18Хьан хиндерг-м хьуна хьалха билггал хир ду, ткъа хьан сатуьйсийла цкъа а дӀадер дац+.

19Ла а догӀа, сан кӀант, хьекъале а хила, хьайн дог нийсачу некъа тӀе а дерзаде. 20ТӀехдаьккхина чагӀар муьйлучаьрца а, жижиг даар тӀехдоккхучаьрца а гергарло ма леладе,+
21хӀунда аьлча маларш муьйлучунна а, сутара гай долчунна а къоьлла тӀейогӀур ю, ткъа наб озоро царна тӀе тӀелхигаш юхур ю.

22Хьо дуьнен чу ваьккхинчу хьайн дега ладогӀалахь. Хьайн нене а ларамах вуьзна хилалахь, иза къанъелча а+.

23Бакъдерг лаха хьайна, цунах дӀа ма къаста. Иштта хьекъалалла а, хьо Ӏамор а, кхетам а лаха.

24Хьаналчу стеган да чӀогӀа самукъадолуш хуьлу. Нагахь бераш хьекъалалла долуш делахь, да царах воккхавеш хуьлу.

25Хьан дай-наний ирс долуш хуьлийла, хьан нана самукъадолуш хуьлийла.

26Сан кӀант, дикка тидам бе сан, со лела некъ тамехь хуьлийла хьуна. 27Нахаца лела зуда – бух боцу Ӏин санна хуьлу хьуна, ткъа шен йоцу зуда – готта гӀу санна хуьлу хьуна+. 28Иза кӀело йина Ӏаш волу талорхо санна ю, цуьнан леларо божаршна юкъахь йолу ямартло алсамйолуьйту+.

29Мила ву ахӀ-ухӀ деш? Мила ву девнаш дохуш, аьрзнаш деш? Хьенан ю, мичара яьлла а ца хууш, бӀаьргкӀелош Ӏаржйина? Хьенан бӀаьргаш ду, даьржина хи санна? 30Уьш чагӀарш муьйлучохь дуккха а хан йоккхучеран, чӀогӀа маларш муьйлучеран ду+. 31ЧагӀар цӀен делахь а, цунах Ӏеха ма ло. Иза пхьегӀи чохь хаза ловзу, атта мала а ло+. 32Амма цул тӀаьхьа цо, мерзлаьхьано санна, це туху, дӀаьвше лаьхьано санна, цергаш а юхку. 33Хьан бӀаьргашна хьалха хийра хӀуманаш хир ду, хьайн дагахь ахь кхетаме доцург дуьйцур ду. 34Хьуна хьо сихачу хӀорда тӀехь волуш санна хетар ду, хьуна хьо хӀордкеманан лакхарчу декъехь Ӏуьллуш санна хетар ду. 35Ахьа эр ду: «Цара йиттира суна, амма суна зе ца дина, чӀогӀа йиттира, амма суна иза хаа а ца делира. Со маца самавер ву те? И малар аса кхин а лохур ду»+.

24

24^1Вочу нахах ма хьега, цаьрца цхьаьна хила а ма лаа+. 2Церан дегнаш чохь къиза хӀума дан Ӏалашо хуьлу, ткъа церан багара схьадолу къамелаш зуламах дуьзна хуьлу+.

3ЦӀенош хьекъалаллица деш ду, кхетам бахьана долуш ю цуьнан чӀогӀалла, 4хааршкахула цуьнан чоьнаш юзуш ю езачу а, хазачу а хӀуманех+.

5Хьекъалалла долуш верг ницкъ болуш хуьлу, ткъа хаарш дерг чӀагӀлуш хуьлу+. 6ТӀом бан хьайна лууш хилча, нахах дагавала веза, хӀунда аьлча толам баккха дуккха а хьехамчаш оьшу+.

7Хьекъалалле кхача йиш яц сонтачийн. ГӀалин кевнехь ладаме хӀума дуьйцучу хенахь, церан ала хӀума ца хуьлу.

8Вон дан ойла йолчу стеган, эладитанча ву аьлла, цӀе дӀагӀур ю. 9Сонтачу стага дан мел леринарг къилахь ду. Кхечарах кхаьрдарг дегаза хета нахана+.

10Вон тӀедеанчу дийнахь хьо доьналлех воьхнехь, хьан ницкъ билггал кӀезиг бу+.

11Ӏожаллина тӀе буьгуш берш кӀелхьарбаха! Харцбахьанина байа хьаьхна берш бойучуьра кӀелхьарбаха!+
12«Цунах лаьцна ца хаьара тхуна», – ахь алахь, дегнаш Зуьйшволчо оцу хӀуманан тидам ца бо те? Хьан дахар лардеш Волчунна и хӀума дика хууш ду хьуна! Ша динчу гӀуллакхашка хьаьжжина, стагана доггӀург дӀалур ду Цо+

13Сан кӀант, моз даа, хӀунда аьлча иза дика ду. Алхашна чуьра моз мерза ду хьан маттана+. 14Иштта хьекъалалла а дика ду хьан синна – иза хаа ду хьуна. Хьекъалалла карадахь, хиндерг хир ду хьан, ткъа хьан сатуьйсийла цкъа а чекхъер яц+.

15Ӏеса адам санна, хьаналчу стеган цӀенна уллохь кӀелонаш а ма е, цуьнан хӀусам а ма йохае+. 16Делан лаамехь лелаш верг, ворхӀазза охьавоьжча а, хьалагӀоттур ву, ткъа Ӏесанаш – бохамаша охьаэгор бу+.

17Хьайн мостагӀчунна вон тӀедеача, сакъераделла ма хьовзалахь, иза, таса а велла, охьавожахь, самукъадаьлла а ма лелалахь+. 18Везачу Элана хьан сакъерадалар дӀагича, Иза реза хир вац хьуна, тӀаккха Цо Шен оьгӀазалла хьан мостагӀчунна тӀера юхайоккхур ю хьуна+.

19Зуламечу нахана оьгӀаз а ма эха, Ӏесачарах хьега а ма хьега,+
20хӀунда аьлча зуламечу нехан сатуьйсийла яц, Ӏесачеран чиркх а дӀабовр бу+.

21Везачу Элах кхералахь, сан кӀант, иштта паччахьах а кхера, ямартчу нахах дӀа а ма кхета,+
22хӀунда аьлча хьуна дагахь а доцучу хенахь цаьргара хьуна бохам бер бу. Хьуна хуур а дац цара хьайна хӀун бала бахьа.

Кхин а хьекъале кицанаш

23Кхузахь хьекъалчеран дешнаш кхин а ду.

Кхелахочо озабезам бар дика дац+. 24Бехке волчуьнга: «Хьо бехке вац», – кхелахочо алахь, халкъаша цунна неӀалташ кхайкхор ду, къаьмнашна иза дегаза а хетар ву+. 25Ткъа бехке волчунна кхел йийриг дика хир ву, иза чӀогӀа декъал а хир ву.

26ДогцӀеначу дешнашца жоп луш верг бета тӀе доттагӀаллин оба йоккхург санна ву.

27Цкъа хьалха хьайн керт а, хьайн кха а меттадаладе, цул тӀаьхьа цӀа дан волало.

28Бахьана дацахь, хьайн уллорачунна дуьхьал теш ма хила, хьайн багахула харцдерг ара а ма далийта+. 29Иштта ма ала: «Иза соьца ма-хиллара, со а хир ву цуьнца, цунна доггӀург дӀалур ду аса»+.

30Малончин кха долчухула тӀехвелира со, иштта хьекъал доцучун кемсийн бешана уллохула а тӀехвелира. 31Массо а меттехь тӀедаьлла асар дара, иштта коканийн коьллаш а яра тӀеевлла, тӀулгех йина гонахара керт йохийна лаьтташ яра. 32Цу массо а хӀумане а хьаьжна, аса ойла йира. Сайна гиначух иштта хьехар хилира суна: 33+«Жимма вижина Ӏуьллур ву со, – боху малончо, – жимма садоӀуш Ӏийр ву, жимма, куьйгаш тӀекӀел а дехкина, Ӏуьллур ву». 34Амма хьо волчу къелла, къу санна, еана схьакхочур ю. Хьан эшар, талорхо санна, деана тӀекхочур ду хьуна+.

25

Сулим-паччахьан кхидолу кицанаш

25^1ХӀорш ду Сулим-паччахьан кхидолу кицанаш, яхӀудхойн паччахь волчу Хьузакх-ЯхӀун ялхоша схьагулдина долу+.

2Нах Делан сийдеш бу, Цо цхьадолу хӀуманаш къайладахарна. Нах паччахьан сийдеш бу, цо хӀуманаш талларна+.

3Стигалан лакхалле а, лаьттан кӀоргалле а кхачалург цахилар санна, паччахьан дагах а кхета йиш яц.

4Боьхачух цӀанде дети, говзанчина кад бан гӀирс лур бу ахьа. 5Паччахьна уллора Ӏеса стаг дӀаваьккхича, нийсонехь чӀагӀлур ду цуьнан паччахьалла+.

6+Паччахьна хьалха айхьа хьо хеста а ма ве, сийлахь болчийн метта охьа а ма хаа+. 7«Схьавола!» – аьлла, паччахьо хьо тӀекхайкхича дика хир ду, цхьана элана хьалха хьо сийсазваьккхина хуьлучул.

Хьан бӀаьргашна гинарг бахьана долуш 8стаг кхеле озо сих ма ло. Ахь хӀун дийр дара, хьайна уллорачо гӀуллакх къастийначул тӀаьхьа хьо юьхьӀаьржачу хӀоттийча?

9Уллораниг хьайн гӀуллакхна кхеле озийча, кхечу стеган къайле гучу ма яккха. 10Хьо иштта лелаш велахь, иза хезначо хьо юьхьӀаьржачу хӀоттор ву, и юьхьӀаьржо хьо мел веха хьоьца хир ю.

11Даточу пхьегӀи чохь Ӏуьллучу дашочу Ӏежех тера хуьлу доггӀучохь аьлла долу дош+

12Хьекъал долчу стеган нисваран дош дашочу чӀагарал а, уггар цӀеначу деших динчу туьтел а деза ду ладогӀа хуучу лергана+.

13Ялта чудерзочу хенахь лайн шело санна хуьлу ша дӀахьажийначунна тешаме волу геланча – шен олахочун дог ойу цо+.

14ДогӀа ца луш йолу марханаш а, мох а санна ду, совгӀат дийр ду а аьлла, иза цадар+.

15Собарца куьйгалхочун ойла корчуьйту, ткъа эсалчу къамело кхоччуш чӀогӀа йолу ойла а хуьйцу.

16Хьайна моз карадахь, шен барамехь даа иза, тӀех дукха а диъна, и моз схьа ца Ӏетторхьама+. 17Иштта хьайн доттагӀчун цӀа эхар а лагӀде, хьо кӀорда а вайтина, цуьнан хьайга цабезам ца кхоллабалийтархьама.

18Чхьонкар я тур, я ира пха санна хуьлу шена уллорачунна дуьхьал харцтоьшалла деш волу стаг+.

19Вон тӀедеанчу хенахь тешаме воцучунна тӀетовжар – лозуш йолу церг я астагӀа ког санна хир ду хьуна.

20Баланехь волчу стагана ирсе эшарш лекхар цуьнгара шийлачу дийнахь тӀера бедар схьаяккхар санна ду, я чевнна тӀебутту туьхаберам санна ду.

21+Хьайн мостагӀа меца велахь, цунна бепиг ло, иза хьогах велахь – хи ло:+
22иштта дерг дарца цуьнан коьрта тӀе догуш долу кӀегий гулдо ахьа, ткъа Везачу Эло хьуна ял лур ю+.

23Къилбаседехьара схьахьоькхуш болчу мохо догӀанаш дахьаре терра, эладита дечун матто оьгӀазе хьежар дахьа.

24Шерачу тхевнан цхьана сонехь Ӏар гӀоле ду, къийса лууш йолчу зудчуьнца цхьаьна цӀа чохь Ӏачул+.

25Генарчу махкара болу хаза кхаъ хьогах волчу стагана шийла хи санна бу+.

26Даьржина хи санна я бехдина шовда санна ву Ӏесачу стагана хьалха къарлуш волу дика стаг.

27Моз тӀех даар вон хӀума хиларе терра, нуьцкъаш шен сий дайтар сий хилар дац.

28Гонахара пен бохийна лаьтташ йолу гӀала санна ву са ца тохалуш волу стаг.

26

26^1Аьхка диллина ло а, ялта чудерзочу хенахь догӀу догӀа а санна товш доцуш хуьлу сонтачун сий дар+.

2Хьоза дӀасаэккхар санна а, чӀегӀардиг дӀасаэхар санна а, иштта бахьана доцуш боьллина болу сардам, тӀех а баьлла, кхочушхир бац+.

3Шад – говрана, дуьрста – вирана, ткъа гӀаж сонтачун букъана лерина хуьлу+.

4Сонтачун сонталле хьаьжжина ма ло жоп, хьо а цунах дӀа ца тарвалийтархьама.

5Сонтачунна цуьнан сонталле хьаьжжина дала деза жоп, шен бӀаьргашкахь цунна ша хьекъале ву ца моттийтархьама+.

6Сонтачуьнгахула хабар дохьуьйтуш верг шен когех дӀахедаш я дӀовш молуш верг санна ву.

7Хьекъал доцучун багара долу кица, астагӀчун когаш санна, ледара ду.

8Сонтачун сий дар ширдолагца тӀулг дӀабехкар санна ду+.

9Сонтачун багара долу кица, мелла волчу стеган куьйгах дахана кӀохцал санна, жима хуьлу.

10Массарна а чевнаш еш, пхерчий кхуьссург санна ву, сонтаниг я мила ву а ца хууш волу стаг шена болх байта лоцуш верг.

11+Шен Ӏетторашна тӀе юхадоьрзу жӀаьла санна, сонтаниг а шен сонталлина тӀегӀерта+.

12Ша хьекъал долуш вацахь а, ша иштта хеташ верг сонтачу стагал а оьшу+.

13Малончо олу: «Некъа тӀехь лом ду! Экха ду урамнекъашкахула лелаш!»+

14Шен кӀажаш тӀехь дӀасаетталуш йолу неӀ санна, иштта малонча а хуьлу шен меттахь дӀасакерчаш.

15Малончо шен куьг бошхепа тӀе хьо, ткъа иза шен бете хьаладаьхьна валале, иза кӀадло+.

16Кхетамца къамелаш дечу ворхӀаннал а ша хьекъале хета малончина.

17Шен гӀуллакх доцучу нехан девнна юккъе гӀортар тӀехдолучу жӀаьлин лергаш озор санна ду.

18Хьераваьллачо нах хӀаллакбеш кхуьссуш долу а, догуш долу а пхерчий кхийсар санна хӀума ду, 19шена уллораниг Ӏеха а вина, цуьнга: «Ас бегаш бира!» алар.

20Дечиг дӀадаьлча, цӀе а дӀайов, эладита чекхдаьлча, дов а дӀадолу+.

21КӀегашна тӀера йовхо хьалайолу, дечигах – цӀе хьалайолу, ткъа къиссавалар дезаш волчун хабар бахьана долуш дов долу.

22Лере аьлла дешнаш мерза даар санна хуьлу. Уьш нийсса адаман кийра дуьссу+.

23Дато басахь долу басар хьаькхначу поппаран кхабанах тера ву вон дог долу эсала къамелаш дийриг+.

24Хьо ца везаш волчу стага хесторан къамелаш дахь а, шен дагахь цо тешнабехк латтабо. 25Цуьнан аз эсала делахь а, цунах ма теша, хӀунда аьлча цуьнан дог тӀех дегазаллах дуьзна ду+. 26Шен цабезам иза Ӏехорца дӀалечкъош велахь а, цуьнан мекарло массарна а гучуер ю.

27Кхечунна ор доккхург цу ор чу ша вужур ву, ткъа цхьанна тӀе боккха горга тӀулг охьакарчийта гӀертачунна и тӀулг цунна шена тӀекерчар бу+.

28Харцматтаца дуьйцучунна ша лазабо нах ца беза, иштта томана дуьйцучо а бохам бо.

27

27^1+Кханалера де ма хестаде, хӀунда аьлча хьуна ца хаьа цо хӀун дахьа+.

2Хьо айхьа а ца хеставеш, кхечуьнга хеставайта, хьайн багахула а ца хуьлуш, кхечун багахула хилийта и хастораш.

3ТӀулг беза бу, гӀум а яц яйн, амма сонтачу стага бахьа бала лан кхин а хала ду+.

4ОьгӀазалла къиза ю, дералла а хи тӀедалар санна ю, амма мила латталур ву хьегарна хьалха+?

5Ма-дарра олучу дешнашца стаг нисвар гӀоле ду, доттагӀчуьнга болу безам къайлабахьарал+.

6Хьо везачо доху бехкаш бакъ ду, хьо ца везачо йоху обанаш харц ю+.

7Вуьзначу стага моз а дӀатоттур ду, амма меца волчунна къаьхьаниг а мерза хетар ю+.

8Шен цӀенна генаваьлла волу стаг бенна генадаьлла лела олхазар санна ву.

9ДухӀи а, хаза хьожа а бахьана долуш стеган дог доккхадоь, иштта доттагӀчо даггара до хьехар – иза доттагӀаллин марзо ю.

10Хьайн а, хьайн ден доттагӀий а дӀа ма таса. Хьайна тӀе бохам беача, гергарчарна тӀе ма гӀо: хьуна уллохь вехаш волу лулахо гӀоле ву хьуна, генахь волчу вешил а+.

11Хьекъале хила, сан кӀант, сан дог доккха а дедеш, тӀаккха суна халахетийтиначаьрга ала хӀума хир ду сан+.

12Хьекъал долчо бохам хир бу аьлла шена хетча, цунах ша ларвойту, ткъа боданера нах нийсса цунна тӀебоьлху, тӀаккха цунна тӀера жоьпе а озор бу уьш+.

13Хийрачу стагах адамо ша дош делча, цунах бедар яккха. Закъалтана йита иза, нехан зудчух цо жоп луш хилча+.

14Ӏуьйранна хьалххе доккхачу озаца уллорачуьнга маршалла хаттахь, иза цунна шена неӀалт кхайкхор санна хетар ду.

15Къийсалуш йолу зуда кхоьлинчу дийнахь леда ладар санна ю+. 16Иза сацо гӀортар мох сацо гӀортар санна ду, я шен шина куьйга юкъахь даьтта сацо гӀортар санна ду.

17Аьчка урс эчигна тӀе хьокхуш ирдаре терра, цхьана стага кхечу стеган аьрталла дӀайоккху.

18Инжиран диттан дола деш волчо цуьнан стом буур бу, ткъа шен олахочун гӀуллакх деш волчун сий а хир ду+.

19Стаг хи чу хьаьжча, цунна шен сибат го, иштта адаман даго и стаг ма-варра схьагойту.

20Эхарт а, хӀаллакьхиллачийн дуьне а цкъа а Ӏаьбна цахиларе терра, адаман бӀаьргаш а ца Ӏеба+.

21Дети кеда чохь цӀандо, деши кхерча чохь зело, ткъа наха хасторца зуьйш хуьлу адам+.

22Сонтаниг кохьар чохь кӀенца цхьаьна аьхьча а, цуьнан сонталла дӀаяккхалур яц.

23Хьайн жашна дикка тӀехьажа, хьайн бажа леррина Ӏалашбе, 24хӀунда аьлча хьал массо а хенахь ца лаьтта. Ур-атталла таж а массо а хенахь ца кхочу кхечу тӀаьхьенна дӀа+. 25Йол а хьаькхна, керла буц хьалайолучу хенахь, лаьмнашкарчу цанашна тӀера буц схьахьаькхначу хенахь, 26Ӏахарех хьуна тӀеюху хӀума хир ю, ткъа гезарех – кхаш эцар хир ду. 27Хьо а, хьан доьзал а кхаба а, иштта хьан гӀарбашаш дийна хилийта а тоъал гезарийн шура хир ю хьан.

28

28^1Ӏеса стаг ведда лела, шена тӀаьхьаваьлла лелаш цхьа а воццушехь, ткъа дика стаг, лом санна, майра хуьлу+.

2Махкахь адам карзахдаьлла лелачу хенахь, дуккха а куьйгалхой гучубовлу, амма хьекъалалла а, кхетам а болчу куьйгалхочуьнца и мохк лаьттар бу+.

3Миска нах хьийзош волу къен куьйгалхо тӀехь хӀума хьалаяьлла долу латта дӀахьош долу догӀа санна ву+.

4Товрат-хьехам кхочушбеш воцург Ӏесачу нахаца ву, амма иза кхочушбеш хьо велахь, хьо цу нахана дуьхьал ву.

5Вон нах нийса долчух ца кхета, амма Веза Эла лохуш берш цу дерригенах а кхета.

6Къен а волуш, кхоччуш цӀена лела стаг тоьлу, гомачу некъаш тӀехула лелаш волчу хьоладел+.

7Хьекъал долчу кӀанта товрат-хьехам кхочушбо, ткъа кӀадбоцучарна улло гӀерташ волчо шен да юьхьӀаьржачу хӀиттаво.

8Ахчанна тӀе сов ял яккхарца ахь хьал гулдахь, хьан хьал къечу нахаца дика хуьлучунна дӀакхочур ду+.

9Товрат-хьехаме ладогӀа хьан лаам ца хилахь, хьан доӀа а Везачу Элана дегаза хетар ду+.

10ДогцӀена верг вочу некъаца туьлуьйтург цо-ша хӀоттийначу гура чу оьккхур ву, ткъа ала хӀума доцучу нахе диканиг кхочур ду+.

11Хьалдолчунна ша хьекъалалла долуш ву аьлла хета, амма хьекъал долу къениг цунах доллучух кхетар ву+.

12Хьанал стаг куьйгалле веача, массо а воккхавеш хуьлу, амма Ӏесаниг хьалаваьлча, массо а къайлаволу+.

13Стага шен къинош лечкъош хилча, цуьнан аьтто хир бац, амма, цо уьш тӀе а лаьцна, ша нийса лелаш цахилар нахана дӀа а хаийтина, уьш дӀатасахь, цунах къинхетам бийр бу+.

14Декъала ву Везачу Эле ларамах вуьзна верг, амма вухахьаволучо шена тӀе бала бахьар бу.

15Ӏесачу куьйгалхочо мискачу нахана тӀехь куьйгалла дечу хенахь, иза гӀигӀ деш долу лом а, дера ча а санна хуьлу+.

16Хьекъал доцучу куьйгалхочо шен халкъана гӀело йо, амма харц са яккхар цадезарг дуккха а куьйгаллехь лаьттар ву.

17ЦӀий Ӏанийна волу стаг ша велла дӀаваллалц ведда лелар ву. Цхьаннах а цунна тӀетовжийла ма хуьлийла+.

18Нийсачу некъа лела стаг баланех кӀелхьарвоккхур ву, ткъа хаа а хууш харцнекъа тӀе ваьлларг цӀеххьана вужур ву+.

19Лаьттан дола деш волу стаг меца вуьсур вац, ткъа эрна ойланаш еш лелаш волчунна къоьлла евзар ю+.

20Бакъволчу стагана диканиг дийр ду, ткъа хьолана тӀаьхьаваьлла лелаш волчунна бекхам хир бу+.

21Кхелахочо озабезамаш бар дика дац. Делахь а, уггар жима кхаъ схьа а эцна, стага къа лато тарло+.

22Сутарчу стеган Ӏалашо сихха хьал гулдар ю, цунна ца хаьа, къоьлла шена мел уллохь ю+.

23Стагера даьлла гӀалат цуьнга дӀадийцинарг тӀаьххьара а дика хетар ву, мотт хьоькхуш долчу адамал+.

24Цхьаболчара дений, нанний къола до: «Иза къилахь дац», – бохуш. И нах, адамаш дойу зуламхой санна, вон нах бу+.

25Шена пайда лохуш волчу стага девнаш доху, ткъа Везачу Элана тӀетевжачо дика хьоьгу+.

26Ша-шех тешна Ӏаш волу стаг сонта ву, ткъа хьекъалаллица лелаш верг кӀелхьарвоккхур ву.

27Къечаьрца комаьрша волчунна къелла гур яц, амма царна букъ берзош волчо шена неӀалташ гулдо+.

28Ӏеса нах куьйгалле баьхкича, адам къайладолу, амма, уьш хӀаллакьхилча, хьанал нах куьйгаллехь хир бу+.

29

29^1Шех бехк мел баьккхи, оьгӀазвоьду стаг цӀеххьана дарба ца хиллал тоьхна хир ву+.

2Дика стаг куьйгаллехь хилча, халкъ самукъадаьлла хуьлу, ткъа Ӏесаниг куьйгалле веача, иза узарш деш хуьлу+.

3Хьекъалалла дезаш волчо шен ден самукъадоккху, ткъа нахаца лелаш болчу зударшца гергарло лелош волчо цуьнан бахам хӀаллакбо+.

4Паччахьан нийсачу кхело пачхьалкх чӀагӀйо, ткъа тӀех сов ял яккхарца пачхьалкх хӀаллак а йо цо.

5Шена уллорачунна мерза дешнаш дуьйцуш волчо ша-шена гур бугӀу+.

6Вочу стеган къинош цунна хӀоттийна болу гур бу, ткъа хьанал стаг самукъадолуш, воккхавеш хир ву+.

7Дикачу стага къечу нехан гӀуллакх дикка толлу, ткъа Ӏесачо цуьнан тидам а ца бо+.

8Кхаьрдаш болчу наха гӀала меттахйоккху, ткъа хьекъал долчара оьгӀазалла дӀаерзайо+.

9Хьекъалдолчо сонтаниг кхеле валош хилча, иза оьгӀаз а воьду, кхарда а кхаьрда, цундела машар а хир бац.

10Нах бойуш лелачарна цӀена стаг а ца веза, ткъа догцӀена берш иза ларвеш хуьлу+.

11Сонтачо шен оьгӀазалла массарна а гойту, ткъа хьекъалдолчуьнгахь собар хуьлу+.

12Куьйгалхочо харцоне ладугӀуш хилча, цунна уллоранаш а харцонна тӀехь лаьтта.

13Къениг а, иза вацош верг а цхьатерра ву – цу шиннан а бӀаьргашна серло Везачу Эло елла+.

14Паччахь къечу нахана нийсонца кхел еш хилахь, цуьнан паччахьалла дехха лаьттар ду+.

15ГӀожо а, нисваро а хьекъалалла ло, амма дӀатесна дитина бер ненан юьхьӀаьржо ю+.

16Ӏесанаш дукха баьржича, зуламаш а совдуьйлу, ткъа бакъахьарачу нахана церан хӀаллакьхилар гур ду+.

17ТаӀзар дарца нисве хьайн кӀант, тӀаккха цо хьо марша Ӏойтур ву. Хьан даг чохь сакъерар хуьлуьйтур ду цо+.

18Пайхамаралла ца хилча, халкъ ша юха ца узу. Амма декъала ву товрат-хьехаме ладугӀург+.

19Лай дешнашца Ӏамалур вац, хӀунда аьлча, ша цу дешнех кхетташехь, цо аьлларг ца до.

20Ойла а ца еш, вистхуьлуш верг гиний хьуна? Сонтачунна а дуккха а пайдане сатуьйсийла ю, цунна чул+.

21Бераллехь дуьйна лена массо а хӀума могуьйтуш хилча, тӀаьхьо цунах аьрханиг хир ву.

22ОьгӀазечо девнаш доху, оьгӀазаллех кхехкачо дуккха а вонаш до+.

23Ша кхечарал лакхара хеташ верг лохха хӀоттор ву, ткъа эсала са долчун сий хир ду+.

24Къуьнан накъост хилларг ша-шена мостагӀа ву. Хуучух лаьцна чӀагӀо ярца тоьшалла де шега аьлча, вист а ца хуьлуш Ӏаш ву иза+.

25Адамех кхерар – стагана хӀоттийна гур бу, ткъа Везачу Элана тӀетевжаш верг кӀелхьарвоккхур ву+.

26Дукхахболчара куьйгалхочуьнца гергарло лоьху, амма адаман дахарна кхел яр Везачу Элан карахь ду+.

27Хьанал нах ца беша Ӏесачу нахах, ткъа Ӏесанаш бакъахьа лелачарах а ца беша.

30

АгӀуран дешнаш

30^1ХӀара хьекъале а, Делера долу а дешнаш Якхайн кӀентан АгӀуран ду. Итиале а, Укале а дӀадийцина ду хӀорш:

2«Адамах тера а воцуш, сонтачу хьайбанах тера ву со,
соьгахь адамехь болу кхетам а бац.

3Хьекъалалла аса Ӏамийна а дац,

Везачу Делах лаьцна сан хаарш а дац.

4Мила ву, стигала хьала а ваьлла, юхавирзинарг?

Мила ву шен карахь мох сацийнарг?

Мила ву шена тӀекхоьллинчу обанна юкъахь хи сацийнарг?

Мила ву дуьненан доза хадийнарг?

Муха ю цуьнан цӀе? Муха ю цуьнан кӀентан цӀе?

Хьуна хууш дуй иза+?

5Делан хӀора дош зийна бакъ ду: Иза Шена тӀевеанчунна турс хуьлий дӀахӀутту+. 6Цуьнан дешнашна тӀе хӀумма а тӀе ма тоха, иза ахьа дахь, Цо хьо гучу а воккхур ву, хьо харцдерг дуьйцуш хилар дӀа а гойтур ду»+.

Кхидолу кицанаш

7Ши хӀума ду ас Хьоьга доьхуш, со валале тӀеэцахьа сан дехар, Веза Эла. 8Даьссаниг а, харцдош а суна гена даккхахьа, суна я къоьлла а, я бахам а ма лохьа, Суна доггӀучул кхачанан дакъа схьадустахьа+. 9Суна догӀучул дукха хӀума сан хилахь, со Хьох дӀакъаста мега, «Веза Эла мила ву?» – бохуш. Амма со къен хилахь, аса хӀума лачкъо мега, тӀаккха Хьан цӀе аса бехйийр ю+.

10Олахочунна хьалха цуьнан лех лаций вон дош ма ала, цуьнга хьайна неӀалташ ца кхайкхадайта а, хьо цу гӀуллакхна жоьпе ца озавайта а+.

11Шайн дайшна а неӀалт боху нах хуьлу, ткъа цара шайн наной декъал а ца бо+.

12Шаьш цӀена бехаш бу моьтту нах а хуьлу, ма-дарра аьлча, шайн боьхучух уьш цӀан ца бинехь а+.

13Кура а, шаьш лакхара хеташ болу нах а хуьлу, уьш, шайн кортош хьала а айдина, лаккхара хьоьжу+.

14Тарраш санна, цергаш йолу нах а хуьлу. Церан моччагӀалш арсаш санна хуьлу. Церан Ӏалашо хуьлу къен нах дӀакхалла а, адамашна юкъара пекъарш цистина дӀабаха а+.

15ЦӀубдаран ши йоӀ ю, цара гуттар а боху: «Схьало, схьало, схьало».

Кхо хӀума ду, цкъа а дузур доцуш,
«Тоьар ду!» цкъа а эр доцу диъ хӀума ду:
16Иза адаман каш а ду, бер ца хуьлу зуда а ю,
догӀа даре сатуьйсуш долу дакъаделла латта а,
иштта йогуш йолу цӀе а ю, цкъа а «тоьар ду» эр доцуш йолу.

17Цавашарца дега хьоьжуш волчун бӀаьргашна тӀе ломъаьрзунаша зӀакарш еттар ю, ткъа ненан доладар дӀатоттуш волчун бӀаьргаш тогӀин хьаргӀанаша дӀакхоллур бу+.

18Сан кхетам тӀе ца кхуьу кхо хӀума ду, диъ хӀума а ду со ца кхеташ:+

19стигалахь лелачу аьрзунан некъ,
тархашна юкъахь лелачу лаьхьанан некъ,
хӀорда тӀехула дӀадоьдучу хӀордкеманан некъ,
иштта стеган йоӀе боьдучу безаман некъ.

20Ткъа ямарта хуьлучу зудчун некъ иштта бу: хӀума а кхаьллина, бетах куьг а хьаькхна, цо олу: «Ас цхьа а вониг ца дина».

21Кхо хӀума ду, дуьне дегош долу, цуьнга лалуш доцу диъ хӀума а ду:

22паччахь хилла дӀахӀутту волу лай,
муьлххачу кхачанах вуьзна волу сонтаниг,+

23хьалха ца езаш хилла йолу, ткъа хӀинца маре йоьду зуда,
иштта шен хӀусамненан метта оьцуш йолу гӀарбаш.

24Дуьнен чохь йиъ жима хӀума ю, амма уьш хьекъал долчарна юкъахь уггар хьекъал долуш ю:

25кӀезиг ницкъ болуш ду зингатий, амма цара аьхка дуьйна шайна кхача кечбо;+

26лаьмнийн дехкий, шаьш нуьцкъала дацахь а, цара херонашкахь шайна Ӏойла кечйо;

27цӀазана тӀехь паччахь ца хуьлу, амма уьш нийсачу могӀаршкахь лела;+

28моьлкъа куьйгашца а схьалацало, амма иза паччахьан цӀа чохь а беха.

29Кхо хӀума ду, хаза лелаш долу, майра болар долу диъ хӀума ду:

30лом, акхарошна юкъахь уггар ницкъ болуш долу а, цхьана а хӀуманах ца кхоьруш долу а;

31кура болар долу нӀаьна а, бож а,
иштта шен эскарна коьртехь лелаш волу паччахь а.

32Нагахь, хьо лакха а воккхуш, хьо сонта хиллехь, я зулам дан хьайна ахьа дагадаийтахь, бета тӀехь долчу куьйгаца хьайн вистхилар сацаде!+
33ХӀунда аьлча шура лийсаро даьтта кхолларе терра а, мерах тохаро цӀий кхолларе терра а, оьгӀазалла карзахъяккхаро къийсар кхуллу.

31

Ламуал-паччахьан хьекъале дешнаш

31^1ХӀорш ду, нанас хьехна долу, Ламуал-паччахьан хьекъале дешнаш:

2«Дала, ас Шега динчу доӀанашна жоп луш, суна велла волу сан хьоме кӀант!

3Зударий бахьана долуш
ахьа хьайн ницкъ а ма байалахь,
паччахьаш хӀаллакбеш йолчуьнца
хьо лела а ма лелалахь+.

4Ламуал, хьекъале дац паччахьашна чагӀар мийлар,
иштта хьекъале дац олахошна а маларш мийла лаар+.

5ХӀунда аьлча, дукха мала а мелла, царна дицдала тарло бакъонаша хӀун боху,
тӀаккха цара Ӏазапехь болчарна тӀехь нийса кхел а йийр яц.

6Ахьа и вахош долу малар мискачарна а,
шайн дахар къаьхьа долчарна а дӀало+.

7ТӀаккха, и чагӀар а мелла, царна дицлур ду шаьш миска хилар а,
шаьш баланехь хилар а.

8Ахьа, шайх дош ца далалуш, багахь мотт боцучаьргахьа а озалахь,
бо бисиначаьргахьа бакъонца гӀо а даккхалахь+.

9Иштта, ахьа цаьргахьа дош а алалахь, царна тӀехь нийса кхел а яйталахь.

Къечеран а, мискачеран а бакъонаш ларъяр тӀехь хьайн нийса дош алалахь»+.

Дика а, оьзда а йолу зуда

10А тта[*] дац дика а, оьзда а йолу зуда каро, ткъа иштта йолчу зудчун мах жовхӀарийн мехал а лакхара бу+.

11Б аланаш хир бац ишттачух а тешна Ӏаш волчу майрачун, къелла бохург хӀун ду а хуур дац цунна.

12В ониг шегара ца долуьйтуш, ша мел еха а, дика до цо шен майрачунна.

13Г о иза, вета а, тӀаргӀа а лелош, шена лаа а лууш, шен куьйгашца цунах бедарш еш.

14Д аима а, совдегарийн хӀордкеманаша санна, геннара дахьа цо шена рицкъа.

15Е за иштта йолу зуда сатасале хьалагӀатта. ТӀаккха цо доьзална кхача а кечбо, шен гӀарбашашна дан деза омра а до[*]+.

16З удчунна латта лело дагадеача, и латта а оьцу цо. ТӀаккха цунах даьллачу беркатах кемсийн таьллангаш а дӀаюгӀу цо.

17И штта, цо дукха къа а хьоьгу, цуьнан ницкъ а кхочу муьлхха а болх бан.

18К ъеггина стогар летта хуьлу ишттачу зудчун буьйса тӀехтиллалц, ткъа ша ден гӀуллакх дикка пайден дуй а хаьа цунна.

19Л акхара охьа цо шен куьг урчакхна тӀе а кхийдадо, цу урчакхан гӀад шен пӀелгашца схьа а лоцу.

20М искачунна а, гӀо оьшуш волчунна а шен комаьрша куьг кховдадо цо+.

21Н ийсса шен доьзалехь оьшшучул тӀеюха йовха бедарш ша кечйина дела, Ӏаьнан шело тӀеярах а ца кхоьру иштта йолу зуда.

22О цу зудчо шен цӀа чохь оьшун болу мотт-гӀайба а бо, цунна шена тӀехь а хуьлу дезачу кӀадинах йина бедарш.

23П айденца гӀараваьлла дӀахӀутту ишттачу зудчун майра, иза лараме долчу гӀуллакхех лаьцна а дуьйцуш, къаношца гӀалин кевнехь хиъна Ӏачу хенахь.

24Р езабеш эцархой, цо шаршуш а еш, уьш а юхку, доьхкарш а духку совдегаршна.

25С ин оьздангалла а, доьналла а ду-кх цуьнан духар. Дегайовхо а йолуш, тешамца хьоьжу и зуда кханенга.

26Т Ӏех хьекъал долу хӀума а олу цо, хьекъале хьехамаш бан а хаьа цунна.

27У р-атталла, ша къа а хьоьгуш, баьккхина боцу кхача а ца боу цо, шен цӀахь долчуьнца бала а бу цуьнан.

28«Х ьо декъалниг ю», – олу цуьнга цуьнан бераша а, хьала а гӀовттуш, цуьнан майрачо а хестайо иза.

29Ц уьнан майрачо иштта олу: «Дукха бу дика а, оьзда а зударий, амма хьоьга кхочуш царах цхьа а яц».

30Ш а коча йолчу зудчо Ӏеха а во, хазалла а – сарралц бен яц. Ткъа хасто хьакъ долуш ю-кх Везачу Элах кхоьруш йолу зуда.

31Ӏ ойла иза, цо динчу гӀуллакхашна цунна доггӀург наха дӀа а луш, ткъа оцу гӀуллакхаша гӀалин кевнехь сий а ойийла цуьнан+.

* 10:22 Ткъа къахьегаро цунна хӀумма а тӀе ца туху – я иштта: ткъа цунна тӀе бала ца туху Цо.

* 14:17 Ӏебархойн тептар тӀехь: ткъа мекара стаг нахана ца веза. Грекийн гочдар тӀехь: амма хьекъал дерг собаре хуьлу.

* 14:33 Ӏебархойн тептар тӀехь: цо сонтачарна юкъахь а ша гойту. Грекийн гочдар тӀехь: ткъа сонтачарна юкъахь цо ша ца гойту.

* 31:10 ХӀокху коьртан 10-31 аяташ абатан кепехь ду, абат кхачаме хиларе терра, цхьана тайпанан кхачамалла а гойтуш.

* 31:15 «...шен гӀарбашашна дан деза омра а до» – я иштта: «...шен гӀарбашашна дала деззарг дӀа а ло».

+ 1:1 Сулим 4:32.
+ 1:1 Сул 4:31, Киц 10:1, Киц 25:1, Уст 12:9
+ 1:3 Киц 2:9
+ 1:4 Киц 8:5
+ 1:7 Аюб 28:28; Забур 110:10; Кицанаш 9:10.

+ 1:7 Аюб 28:28, Заб 110:10, Киц 8:13, Киц 9:10, Киц 16:6

+ 1:8 Киц 6:20
+ 1:9 Киц 4:9
+ 1:10 Кар 13:8, Киц 16:29
+ 1:11 Заб 9:30, Заб 63:5, Ярм 5:26
+ 1:12 Лел 16:32-33, Заб 123:3, Заб 27:1
+ 1:15 Заб 1:1, Киц 4:14, Киц 24:1
+ 1:16 Киц 6:18, Еш 59:7, Рим 3:15
+ 1:19 Киц 15:27
+ 1:20, 21 Кицанаш 8:1-3.
+ 1:20 Киц 8:1, Киц 9:3
+ 1:22 Киц 8:5, Заб 1:1, Киц 21:24
+ 1:24 Еш 65:12, Еш 66:4, Ярм 7:13
+ 1:25 Заб 106:11
+ 1:26 Заб 2:4

+ 1:28 Шам 8:18, Аюб 27:8-9, Еш 1:15, Ярм 11:11, Яхь 8:18, Мик 3:4

+ 1:31 Ярм 6:19
+ 2:1 Киц 1:8
+ 2:4 Киц 3:14
+ 2:5 Киц 1:7
+ 2:6 Сул 3:9-12, Якъ 1:5
+ 2:7 Киц 30:5
+ 2:8 Шам 2:9, Заб 90:11
+ 2:9 Киц 1:3
+ 2:14 Киц 10:23, Киц 15:21, Ярм 11:15
+ 2:15 Заб 124:5, Киц 14:2
+ 2:16 Киц 6:24, Киц 7:5, Киц 23:27
+ 2:18 Киц 5:5, Киц 7:27
+ 2:21 Заб 36:11, Мат 5:5
+ 2:22 Киц 10:30
+ 3:1 Киц 1:8
+ 3:2 Киц 3:16, Киц 4:10, Киц 9:11, Киц 10:27
+ 3:3 Киц 6:21, Киц 7:3
+ 3:4 Лака 2:52.
+ 3:5 Заб 36:5
+ 3:6 Киц 11:5
+ 3:7 Римхошка 12:16.
+ 3:7 Киц 12:15, Ярм 9:23, Аюб 28:28
+ 3:9 Ара 23:19, Ара 34:26, Кар 26:2
+ 3:10 Кар 28:8, Мал 3:10
+ 3:11 Аюб 5:17.
+ 3:11, 12 Ӏебархошка 12:5, 6.
+ 3:11 Заб 93:12, Аюб 5:17
+ 3:12 Довзийтинарг 3:19.

+ 3:12 Кар 8:5, 1 Ко 11:32, Ӏеб 12:6, Довз 3:19

+ 3:14 Аюб 28:15, Киц 8:19, Киц 16:16

+ 3:15 Аюб 28:18, Киц 8:11

+ 3:16 Киц 3:2, Киц 4:10, Киц 9:11, Киц 10:27, Киц 8:18, Киц 22:4

+ 3:18 Дол 2:9, Дол 3:22, Киц 11:30, Киц 13:12, Киц 15:4

+ 3:19 Заб 103:24, Киц 8:27, Ярм 10:12, Заб 135:5

+ 3:20 Дол 7:11, Аюб 36:27
+ 3:23 Киц 10:9, Заб 90:12, Киц 4:12
+ 3:24 Аюб 11:19
+ 3:25 Заб 90:5
+ 3:27 Гал 6:10
+ 3:28 Ӏам 19:13, Кар 24:14-15

+ 3:31 Заб 36:1, Киц 23:17, Киц 24:1, Киц 24:19

+ 3:33 Зак 5:4, Мал 2:2, Аюб 8:6, Киц 14:11
+ 3:34 Якъуба 4:6; 1 Кипин 5:5.
+ 3:34 Заб 1:1, Якъ 4:6, 1 Ки 5:5
+ 4:1 Киц 1:8
+ 4:4 1 Ше 28:9, Ӏам 18:5, Еш 55:3
+ 4:8 Шам 2:30
+ 4:9 Киц 1:9
+ 4:10 Киц 3:2, Киц 3:16, Киц 9:11, Киц 10:27
+ 4:12 Киц 3:23
+ 4:13 Киц 3:18
+ 4:14 Заб 1:1, Киц 1:15
+ 4:16 Заб 35:5, Мик 2:1

+ 4:18 Аюб 11:17, Аюб 22:28, Заб 96:11, Еш 60:3, Дан 12:3, Мат 13:43

+ 4:19 Шам 2:9, Ярм 23:12, Яй 12:35
+ 4:22 Киц 14:30
+ 4:24 Киц 6:12
+ 4:26 Ӏебархошка 12:13.
+ 4:26 Ӏеб 12:13
+ 4:27 Кар 5:32, Кар 28:14
+ 5:1 Киц 4:20
+ 5:2 Мал 2:7
+ 5:3 Киц 2:16, Заб 54:22
+ 5:4 Уст 7:26
+ 5:5 Киц 2:18, Киц 7:27
+ 5:15 Илли 4:15
+ 5:18 Кар 24:5

+ 5:21 2 Ше 16:9, Заб 138:3, Заб 118:168, Ярм 16:17, Ярм 32:19

+ 6:1 Аюб 17:3
+ 6:5 Заб 90:3
+ 6:6 Киц 10:26, Киц 18:9
+ 6:8 Киц 30:25
+ 6:9 Киц 19:15
+ 6:10, 11 Кицанаш 24:33, 34.
+ 6:11 Киц 13:4, Киц 24:33-34, Уст 4:5
+ 6:12 Киц 16:27
+ 6:13 Киц 10:19
+ 6:15 Еш 30:13
+ 6:16 Аюб 5:19, Киц 30:18

+ 6:17 Заб 100:5, Киц 16:5, Киц 21:4, Киц 12:22, Киц 17:7, Заб 119:2, Кар 19:10

+ 6:18 Дол 6:5, Киц 15:26, Киц 1:16, Еш 59:7, Рим 3:15

+ 6:19 Ара 20:16, Заб 26:12
+ 6:20 Киц 1:8
+ 6:21 Киц 3:3
+ 6:23 Заб 118:105, Киц 10:17
+ 6:24 Киц 2:16
+ 6:25 Мат 5:28
+ 6:31 Ара 22:4
+ 6:32 Ара 20:14
+ 6:34 Киц 27:4, Илли 8:6
+ 7:1 Киц 2:1
+ 7:2 Ӏам 18:5, Киц 4:4
+ 7:3 Киц 3:3
+ 7:5 Киц 2:16
+ 7:7 Киц 1:4
+ 7:9 Аюб 24:15
+ 7:10 Дол 38:14-15
+ 7:12 Киц 23:28
+ 7:17 Заб 44:9
+ 7:21 Киц 5:3, Киц 6:24
+ 7:22 Уст 9:12
+ 7:27 Киц 2:18, Киц 5:5
+ 8:1-3 Кицанаш 1:20, 21.
+ 8:1 Киц 1:20-21, Киц 9:3
+ 8:5 Киц 1:4, Киц 1:22
+ 8:10 Заб 18:11, Заб 118:127, Киц 3:14
+ 8:11 Киц 3:15

+ 8:13 Киц 1:7, Киц 9:10, Киц 16:6, Заб 96:10, Киц 4:24, Киц 6:17

+ 8:14 Уст 7:19
+ 8:17 Заб 90:14, Яй 14:21, Мат 7:8
+ 8:18 Киц 3:16, Киц 22:4
+ 8:19 Киц 3:14, Киц 16:16
+ 8:22 Довзийтинарг 3:14.
+ 8:22 Аюб 28:27, Довз 3:14
+ 8:25 Аюб 15:7, Заб 89:3
+ 8:27 Киц 3:19
+ 8:28 Дол 1:6

+ 8:29 Дол 1:9, Дол 1:10, Аюб 26:10, Шам 2:8, Заб 23:2, Заб 101:26, Заб 103:5

+ 8:32 Заб 118:1, Заб 127:1
+ 8:35 Киц 3:18, Киц 4:22, Киц 18:22
+ 9:2 Илли 8:2
+ 9:3 Киц 1:20, Киц 8:1
+ 9:5 Яй 7:37
+ 9:8 Заб 140:5
+ 9:9 Мат 13:12, Мрк 4:25
+ 9:10 Аюб 28:28; Забур 110:10; Кицанаш 1:7.
+ 9:10 Аюб 28:28, Заб 110:10, Киц 1:7
+ 9:11 Киц 3:2, Киц 3:16, Киц 4:10, Киц 10:27
+ 9:13 Киц 7:11
+ 9:17 Киц 5:15, Киц 20:17

+ 10:1 Киц 1:1, Киц 25:1, Киц 15:20, Киц 29:3, Киц 17:21, Киц 17:25

+ 10:2 Киц 11:4, Киц 11:6

+ 10:3 Аюб 4:7, Заб 33:10-11, Заб 36:25, Киц 13:25

+ 10:4 Киц 21:5
+ 10:7 Аюб 18:17, Заб 33:17
+ 10:9 Заб 22:4, Киц 3:23, Киц 28:18
+ 10:10 Киц 6:13

+ 10:11 Заб 35:10, Киц 13:14, Киц 14:27, Киц 16:22

+ 10:12 Якъуба 5:20; 1 Кипин 4:8.
+ 10:12 Якъ 5:20, 1 Ки 4:8
+ 10:13 Киц 19:29, Киц 26:3
+ 10:14 Киц 18:7
+ 10:15 Киц 18:11
+ 10:16 Киц 11:19
+ 10:17 Киц 6:23
+ 10:19 Мат 12:36, Киц 17:27, Уст 5:2
+ 10:21 ХӀуш 4:6
+ 10:23 Киц 2:14, Ярм 11:15
+ 10:24 Аюб 3:25, Еш 66:4, Заб 144:19
+ 10:25 Аюб 21:19, Мат 7:27, Киц 12:3
+ 10:26 Киц 6:6

+ 10:27 Киц 3:2, Киц 3:16, Киц 4:10, Киц 9:11, Заб 54:24

+ 10:28 Аюб 8:13, Киц 11:7
+ 10:30 Киц 2:21-22
+ 10:31 Заб 36:30, Киц 15:28

+ 11:1 Ӏам 19:36, Кар 25:13, Киц 16:11, Киц 20:10, Киц 20:23, Яхь 45:10

+ 11:2 Киц 16:18, Киц 18:12, Киц 29:23

+ 11:3 Киц 13:6

+ 11:4 Аюб 36:19, Яхь 7:19, Цап 1:18, Киц 10:2

+ 11:5 Киц 3:6, Эси 7:9, Заб 7:16, Дан 6:24
+ 11:6 Киц 13:6
+ 11:7 Аюб 8:13, Киц 10:28
+ 11:8 Киц 21:18
+ 11:10 Эси 8:15, Киц 29:2
+ 11:11 Киц 29:8
+ 11:13 Киц 20:19
+ 11:14 Киц 15:22, Киц 20:18, Киц 24:6
+ 11:18 ХӀуш 10:12, Гал 6:8
+ 11:19 Киц 10:16
+ 11:20 Заб 118:1
+ 11:21 Киц 16:5, Заб 111:2
+ 11:24 Киц 13:7, 2 Ко 9:6
+ 11:25 Заб 111:9
+ 11:26 Дол 42:6

+ 11:27 Эси 7:9, Заб 7:16, Киц 26:27, Дан 6:24

+ 11:28 Заб 48:7, Заб 91:13

+ 11:30 Дол 2:9, Дол 3:22, Киц 3:18, Киц 13:12, Киц 15:4

+ 11:31 1 Кипин 4:18.
+ 11:31 1 Ки 4:18
+ 12:1 Киц 15:10
+ 12:3 Киц 10:25

+ 12:4 Рут 3:11, Киц 18:22, Киц 31:10, Киц 14:30

+ 12:5 Мат 12:35
+ 12:6 Заб 9:30, Заб 63:5, Ярм 5:26, Киц 14:3
+ 12:10 Кар 25:4
+ 12:11 Киц 28:19
+ 12:13 Заб 58:13, Киц 18:7, Киц 21:23

+ 12:14 Киц 13:2, Киц 18:20, Еш 3:10, Ярм 22:15

+ 12:15 Киц 3:7
+ 12:16 Киц 29:11
+ 12:17 Киц 14:5
+ 12:18 Заб 56:5, Киц 4:22
+ 12:19 Киц 19:9
+ 12:21 Заб 90:10
+ 12:22 Киц 6:17
+ 12:23 Киц 13:16
+ 13:1 Киц 1:22, Заб 1:1
+ 13:2 Киц 12:14, Киц 18:20
+ 13:3 Киц 12:13, Киц 21:23
+ 13:4 Киц 6:9-11, Киц 21:25
+ 13:6 Киц 11:6, Киц 11:3, Киц 19:3
+ 13:7 Киц 11:24
+ 13:9 Аюб 18:5-6, Аюб 21:17
+ 13:10 Киц 28:25

+ 13:12 Дол 2:9, Дол 3:22, Киц 3:18, Киц 11:30, Киц 15:4

+ 13:14 Заб 35:10, Киц 10:11
+ 13:16 Уст 10:3
+ 13:17 Киц 25:13
+ 13:18 Киц 15:31-32, Уст 7:5
+ 13:22 Аюб 27:16, Киц 28:8

+ 13:24 Киц 19:18, Киц 22:15, Киц 23:13, Киц 29:17

+ 13:25 Киц 10:3
+ 14:2 Киц 2:15
+ 14:3 Киц 12:6
+ 14:5 Ара 23:1, Киц 12:17
+ 14:6 Киц 15:14
+ 14:11 Киц 3:33
+ 14:12 Кицанаш 16:25.
+ 14:12 Киц 16:25
+ 14:13 Уст 2:2, Лак 6:25
+ 14:19 Дол 42:6, Шам 2:36
+ 14:20 Киц 19:7, Киц 19:4
+ 14:21 Заб 40:2, Киц 29:7
+ 14:23 Киц 21:5
+ 14:27 Заб 35:10, Киц 10:11, Киц 13:14

+ 14:29 Киц 15:18, Киц 16:32, Киц 19:11, Уст 7:8-9

+ 14:30 Киц 4:22, Киц 12:4
+ 14:31 Киц 17:5
+ 15:1 Куьйг 8:1-3, Сул 12:13-17
+ 15:2 Уст 10:13-14
+ 15:3 2 Ше 16:9, Аюб 31:4, Зак 4:10

+ 15:4 Дол 2:9, Дол 3:22, Киц 3:18, Киц 11:30, Киц 13:12

+ 15:8 Киц 21:27, Киц 28:9, Еш 1:11, Еш 66:3, Ярм 6:20, Уст 4:17

+ 15:10 Киц 12:1

+ 15:11 Киц 27:20, Аюб 26:6, 1 Ше 28:9, 2 Ше 6:30, Заб 43:20, Век 1:24

+ 15:12 Ӏамос 5:10
+ 15:13 Киц 17:22, Нахь 2:2, Киц 18:14
+ 15:14 Киц 14:6
+ 15:16 Киц 16:8, Уст 4:6
+ 15:17 Киц 17:1
+ 15:18 Киц 28:25, Киц 29:22, Киц 14:29
+ 15:19 Киц 19:24, Киц 22:5, Киц 22:13
+ 15:20 Киц 10:1, Киц 29:3
+ 15:21 Киц 2:14, Киц 10:23, Ярм 11:15
+ 15:22 Киц 11:14, Киц 20:18, Киц 24:6
+ 15:23 Киц 25:11
+ 15:24 Ков 3:1-2
+ 15:25 Заб 67:6
+ 15:26 Киц 6:18, Киц 16:24

+ 15:27 Киц 1:19, Киц 23:4, 1 Ти 6:9, Киц 17:23

+ 15:28 Заб 36:30, Киц 10:31
+ 15:29 Заб 17:42, Заб 33:16
+ 15:30 Киц 25:25
+ 15:32 Киц 13:18, Уст 7:5
+ 15:33 Киц 18:12, Киц 29:23

+ 16:1 Киц 16:9, Киц 19:21, Мат 10:19, Лак 12:12

+ 16:2 Киц 21:2, Киц 24:12
+ 16:3 Заб 36:5
+ 16:4 Аюб 21:30, Рим 9:22
+ 16:5 Киц 6:17, Киц 11:21, Киц 28:20
+ 16:6 Дан 4:24
+ 16:7 Дол 26:28
+ 16:8 Заб 36:16, Киц 15:16
+ 16:9 Киц 16:1, Киц 19:21, Киц 20:24
+ 16:10 Сул 3:28

+ 16:11 Ӏам 19:36, Кар 25:13, Киц 11:1, Киц 20:10, Киц 20:23, Яхь 45:10

+ 16:12 Дад 23:3, Киц 25:5, Киц 29:14
+ 16:13 Киц 22:11
+ 16:14 Киц 19:12, Киц 20:2
+ 16:15 Заб 71:6
+ 16:16 Киц 3:14, Киц 8:19
+ 16:18 Киц 11:2, Киц 18:12, Киц 29:23
+ 16:20 Киц 19:8, Заб 83:13

+ 16:22 Заб 35:10, Киц 10:11, Киц 13:14, Киц 14:27

+ 16:24 Киц 15:26
+ 16:25 Кицанаш 14:12.
+ 16:25 Киц 14:12
+ 16:26 Уст 6:7
+ 16:27 Киц 6:12, Якъ 3:6
+ 16:28 Киц 26:20
+ 16:29 Киц 1:10
+ 16:31 Киц 20:29
+ 16:32 Киц 14:29
+ 16:33 Век 1:26
+ 17:1 Киц 15:17
+ 17:2 Киц 19:26

+ 17:3 Киц 27:21, 1 Ше 28:9, 1 Ше 29:17, Заб 25:2, Ярм 17:10

+ 17:5 Киц 14:31, Аюб 19:29, Киц 24:18
+ 17:6 Заб 127:6
+ 17:7 Киц 6:17
+ 17:8 Кар 16:19, Киц 18:16, Киц 21:14
+ 17:12 Дад 17:8, ХӀуш 13:8
+ 17:13 Заб 34:12, Ярм 18:20
+ 17:14 Киц 20:3, Киц 25:8, 1 Та 4:11

+ 17:15 Ара 23:7, Киц 24:24, Еш 5:23, Заб 93:21

+ 17:17 Киц 18:24, Киц 27:10
+ 17:19 Киц 29:23
+ 17:21 Киц 10:1, Киц 19:13
+ 17:22 Киц 15:13
+ 17:23 Киц 15:27, Мик 7:3
+ 17:25 Киц 10:1
+ 17:27 Киц 10:19, Уст 5:2
+ 17:28 Аюб 13:5
+ 18:4 Киц 20:5
+ 18:5 Киц 24:24, Кар 1:17
+ 18:6 Киц 10:13, Киц 19:29, Киц 26:3

+ 18:7 Киц 10:14, Заб 63:8, Киц 12:13, Уст 10:12

+ 18:8 Киц 26:22
+ 18:10 Ара 34:5-7, Заб 19:2, Заб 60:4
+ 18:11 Киц 10:15

+ 18:12 Киц 11:2, Киц 16:18, Киц 15:33, Киц 29:23

+ 18:14 Киц 15:13
+ 18:16 Киц 17:8
+ 18:20 Киц 12:14, Киц 13:2
+ 18:22 Киц 12:4, Киц 19:14, Киц 8:35
+ 18:24 Киц 17:17
+ 19:1 Киц 28:6
+ 19:2 Киц 21:5, Киц 28:20
+ 19:3 Киц 13:6
+ 19:4 Киц 14:20

+ 19:5 Ара 20:16, Кар 19:19, Киц 21:28, Киц 24:28, Киц 25:18

+ 19:6 Киц 29:26
+ 19:7 Киц 14:20
+ 19:8 Киц 16:20
+ 19:9 Ара 20:16
+ 19:10 Киц 26:1, Уст 10:7
+ 19:11 Киц 14:29
+ 19:12 Киц 16:14, Киц 20:2, Киц 28:15
+ 19:13 Киц 17:21, Киц 21:9, Киц 27:15
+ 19:14 Киц 12:4, Киц 18:22
+ 19:15 Киц 6:9, Киц 20:4, Киц 20:13
+ 19:16 Киц 13:13

+ 19:17 Кар 15:7-8, Киц 22:9, Киц 28:27, Уст 11:1, Мат 5:7

+ 19:18 Киц 13:24

+ 19:21 Аюб 23:13, Киц 16:1, Киц 16:9, Еш 14:27

+ 19:23 Киц 10:16, Киц 11:19
+ 19:24 Киц 15:19, Киц 22:13, Киц 26:15
+ 19:25 Киц 21:11
+ 19:26 Ара 20:12
+ 19:28 Аюб 15:16
+ 19:29 Киц 10:13, Киц 18:6, Киц 26:3

+ 20:1 Дол 9:21, Киц 23:29-32, Киц 31:4, Эпа 5:18

+ 20:2 Киц 16:14, Киц 19:12
+ 20:4 Киц 19:15
+ 20:5 Киц 18:4

+ 20:9 Сул 8:46, 2 Ше 6:36, Уст 7:20, Якъ 1:21, 1 Я 1:8-10, Рим 3:23

+ 20:10 Ӏам 19:36, Кар 25:13, Киц 11:1, Киц 16:11, Киц 20:23, Яхь 45:10

+ 20:12 Ара 4:11, Заб 93:9
+ 20:13 Киц 19:15
+ 20:16 Киц 22:26-27, Киц 27:13
+ 20:17 Киц 9:17
+ 20:18 Киц 11:14, Киц 15:22, Киц 24:6
+ 20:19 Киц 11:13
+ 20:20 Ара 21:17, Киц 30:11, Киц 30:17
+ 20:21 Киц 13:11

+ 20:22 Ӏам 19:18, Киц 24:29, Рим 12:19, Заб 26:14

+ 20:23 Ӏам 19:36, Кар 25:13, Киц 11:1, Киц 16:11, Киц 20:10, Яхь 45:10

+ 20:24 Киц 16:1, Киц 16:9, Киц 19:21
+ 20:25 Уст 5:4
+ 20:27 1 Ко 2:11
+ 20:29 Ӏам 19:32, Киц 16:31
+ 21:1 Ӏезар 6:22
+ 21:2 Киц 16:2, Киц 24:12, Лак 16:15
+ 21:3 Шам 15:22, Мик 6:6-8
+ 21:4 Киц 6:17
+ 21:5 Киц 14:23, Киц 10:4
+ 21:6 Киц 20:21

+ 21:9 Киц 19:13, Киц 21:9, Киц 25:24, Киц 27:15

+ 21:11 Киц 19:25
+ 21:13 1 Я 3:17
+ 21:14 Киц 17:8
+ 21:16 Заб 48:14-15
+ 21:18 Киц 11:8
+ 21:19 Киц 19:13, Киц 25:24, Киц 27:15
+ 21:22 Уст 7:19, Уст 9:16, Уст 9:18
+ 21:23 Киц 12:13, Киц 13:3
+ 21:24 Заб 1:1, Киц 1:22
+ 21:25 Киц 13:4
+ 21:26 Кар 15:7-8, Мат 5:42
+ 21:27 Киц 15:8, Еш 66:3
+ 21:28 Ара 20:16, Киц 19:5
+ 21:30 Еш 44:25, 1 Ко 1:20, 1 Ко 3:19
+ 21:31 Заб 19:7-8, Заб 32:17, Еш 31:1
+ 22:1 Уст 7:1
+ 22:2 Аюб 31:15, Киц 29:13
+ 22:3 Киц 27:12
+ 22:4 Киц 3:16, Киц 8:18
+ 22:5 Киц 15:19
+ 22:6 Эпа 6:4
+ 22:8 Аюб 4:8, Гал 6:7
+ 22:9 Киц 19:17
+ 22:10 Киц 26:20
+ 22:11 Киц 16:13
+ 22:13 Киц 15:19, Киц 19:24, Киц 26:13
+ 22:14 Киц 2:16, Киц 23:27, Уст 7:26
+ 22:15 Киц 13:24
+ 22:16 Киц 28:22
+ 22:17 Киц 5:1, Киц 24:23
+ 22:22 Ара 23:6, Зак 7:10
+ 22:23 Киц 23:11
+ 22:27 Киц 20:16
+ 22:28 Кар 19:14, Аюб 24:2, Киц 23:10

+ 23:4 Киц 28:20, Мат 6:19, 1 Ти 6:9-10, Ӏеб 13:5

+ 23:5 Киц 27:24, 1 Ти 6:17
+ 23:10 Кар 19:14, Аюб 24:2, Киц 22:28
+ 23:11 Киц 19:25, Киц 22:23
+ 23:13 Киц 13:24, Киц 19:18, Киц 22:15
+ 23:17 Заб 36:1, Киц 3:31, Киц 24:1
+ 23:18 Киц 24:14
+ 23:20 Киц 20:1, Еш 5:11-12, Эпа 5:18
+ 23:22 Ара 20:12, Киц 1:8
+ 23:27 Киц 22:14, Киц 2:16, Уст 7:26
+ 23:28 Киц 7:12
+ 23:30 Еш 5:11, Еш 5:22
+ 23:31 Киц 20:1
+ 23:35 Еш 56:12

+ 24:1 Заб 1:1, Заб 36:1, Киц 1:15, Киц 3:31, Киц 4:14, Киц 23:17, Киц 24:19

+ 24:2 Заб 9:28
+ 24:4 Лак 16:11
+ 24:5 Киц 21:22
+ 24:6 Киц 11:14, Киц 15:22, Киц 20:18
+ 24:9 Заб 1:1, Киц 3:34, Киц 21:24
+ 24:10 Ӏеб 12:3
+ 24:11 Заб 81:4, Еш 58:6

+ 24:12 Киц 16:2, Киц 21:2, Аюб 34:11, Заб 61:13, Рим 2:6

+ 24:13 Заб 18:11
+ 24:14 Киц 23:18
+ 24:15 Заб 9:29
+ 24:16 Заб 36:24
+ 24:17 Аюб 31:29, Мик 7:8
+ 24:18 Киц 17:5

+ 24:19 Ярм 12:1, Заб 36:1, Киц 23:17, Киц 24:1

+ 24:20 Аюб 18:5-6, Аюб 21:17, Киц 13:9

+ 24:21 1 Ки 2:17

+ 24:23 Ӏам 19:15, Кар 1:17, Кар 16:19, Киц 18:5, Киц 28:21

+ 24:24 Ара 23:7, Киц 17:15, Еш 5:23
+ 24:28 Ара 20:16, Киц 19:5, Киц 25:18
+ 24:29 Киц 20:22
+ 24:33, 34 Кицанаш 6:10, 11.
+ 24:34 Киц 6:10-11, Уст 4:5
+ 25:1 Киц 1:1, Киц 10:1, ТӀаьххь 18:5-7
+ 25:2 Кар 29:29
+ 25:5 Сул 2:44-45, Киц 16:12
+ 25:6, 7 Лака 14:8-10.
+ 25:6 Лак 14:8-11
+ 25:11 Киц 15:23
+ 25:12 Заб 140:5
+ 25:13 Киц 13:17
+ 25:14 ЯхӀ 1:12
+ 25:16 Киц 27:7

+ 25:18 Ара 20:16, Киц 12:18, Киц 19:5, Киц 24:28

+ 25:21, 22 Римхошка 12:20.
+ 25:21 ТӀаьххь 6:22, 2 Ше 28:15, Мат 5:44
+ 25:22 Заб 139:11, Рим 12:20
+ 25:24 Киц 19:13, Киц 21:9, Киц 21:19
+ 25:25 Киц 15:30
+ 26:1 Киц 17:7, Киц 19:10, Киц 26:8
+ 26:2 Лел 23:8, Кар 23:5

+ 26:3 Заб 31:9, Заб 31:9, Киц 10:13, Киц 19:29

+ 26:5 Мат 21:24-27
+ 26:8 Киц 26:1
+ 26:11 2 Кипин 2:22.
+ 26:11 2 Ки 2:22
+ 26:12 Киц 28:11, Киц 29:20
+ 26:13 Киц 22:13
+ 26:15 Киц 15:19, Киц 19:24
+ 26:20 Киц 16:28, Киц 22:10
+ 26:22 Киц 18:8
+ 26:23 Заб 28:3, Ярм 9:8, Мат 23:27
+ 26:25 Ярм 12:6
+ 26:27 Эси 7:9, Заб 7:16, Уст 10:8, Дан 6:24
+ 27:1 Якъуба 4:13-16.
+ 27:1 Лак 12:19-20, Якъ 4:13-14
+ 27:3 Аюб 6:3
+ 27:4 Киц 6:34
+ 27:5 Киц 28:23
+ 27:6 Заб 140:5
+ 27:7 Киц 25:16
+ 27:10 Киц 17:17
+ 27:11 Заб 118:42
+ 27:12 Киц 22:3
+ 27:13 Киц 20:16
+ 27:15 Киц 19:13, Киц 21:9, Киц 25:24
+ 27:18 1 Ко 9:7
+ 27:20 Киц 15:11, Хьаб 2:5, Уст 1:8, Уст 4:8
+ 27:21 Киц 17:3
+ 27:24 Киц 23:5, 1 Ти 6:17

+ 28:1 Ӏам 26:17, ТӀаьххь 7:7, Ӏам 26:8, Шам 17:32

+ 28:2 Сул 16:8-28, ТӀаьххь 15:8-15
+ 28:3 Мат 18:30
+ 28:6 Киц 19:1
+ 28:8 Ара 22:25, Киц 13:22
+ 28:9 Заб 65:18, Киц 15:8
+ 28:10 Заб 7:16, Киц 26:27
+ 28:11 Киц 26:12

+ 28:12 Киц 11:10, Аюб 24:4, Киц 28:28, Киц 29:2

+ 28:13 Аюб 31:33, 1 Я 1:9
+ 28:15 Киц 19:12
+ 28:17 Дол 4:12, Дол 9:6
+ 28:18 Киц 10:9
+ 28:19 Киц 12:11
+ 28:20 Киц 19:2, Киц 21:5, Киц 23:4
+ 28:21 Киц 18:5, Киц 24:23, Яхь 13:19
+ 28:22 Киц 22:16
+ 28:23 Киц 29:5, Киц 27:5
+ 28:24 Ара 20:12
+ 28:25 Киц 13:10, Киц 15:18
+ 28:27 Кар 15:7-8, Киц 19:17
+ 28:28 Киц 28:12
+ 29:1 Киц 1:25, Киц 6:15
+ 29:2 Киц 11:10, Киц 28:12, Киц 28:28

+ 29:3 Киц 10:1, Киц 15:20, Лак 15:13, Лак 15:30

+ 29:5 Киц 28:23
+ 29:6 Заб 9:16
+ 29:7 Заб 40:2
+ 29:8 Киц 11:11
+ 29:10 Дол 4:5, Дол 4:8
+ 29:11 Аюб 5:2, Киц 12:16
+ 29:13 Киц 22:2
+ 29:14 Заб 71:4, Киц 16:12
+ 29:15 Киц 10:1, Киц 17:25
+ 29:16 Заб 36:34, Заб 90:8, Заб 91:12
+ 29:17 Киц 13:24

+ 29:18 Шам 3:1, Заб 73:9, Ӏамос 8:11, Ара 32:25

+ 29:20 Киц 26:12

+ 29:22 Киц 15:18

+ 29:23 Киц 11:2, Киц 16:18, Киц 18:12, Киц 15:33, Киц 18:12

+ 29:24 Ӏам 5:1, Куьйг 17:2
+ 29:25 Лак 12:4
+ 29:26 Киц 19:6
+ 30:4 Яй 3:13, Аюб 28:26, Еш 40:12
+ 30:5 Заб 11:7, Заб 17:31, Заб 3:3, Киц 2:7
+ 30:6 Кар 4:2, Кар 12:32, Довз 22:18
+ 30:8 Мат 6:11, 1 Ти 6:8

+ 30:9 Кар 8:12-14, Кар 31:20, Заб 77:11, Заб 105:21, ХӀуш 13:6

+ 30:10 Уст 7:21
+ 30:11 Ара 21:17, Киц 20:20
+ 30:12 Киц 16:2
+ 30:13 Заб 100:5
+ 30:14 Аюб 29:17, Заб 13:4
+ 30:17 Дол 9:22, Киц 20:20
+ 30:18 Киц 6:16
+ 30:22 Киц 19:10
+ 30:25 Киц 6:6-8
+ 30:27 Юал 2:7
+ 30:32 Аюб 21:5, Мик 7:16
+ 31:3 Кар 17:17, Сул 11:1-4, Киц 7:26
+ 31:4 Киц 20:1, Уст 10:17, Эпа 5:18
+ 31:6 Заб 103:15
+ 31:8 Аюб 29:12, Аюб 29:15
+ 31:9 Ӏам 19:15, Кар 1:16, Кар 16:18-19
+ 31:10 Рут 3:11, Киц 12:4, Киц 3:15
+ 31:15 Киц 20:13
+ 31:20 Кар 15:7-8, Киц 22:9
+ 31:31 Киц 11:16

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/CHE/CHE/Делан%20Йозанаш%202012/Делан%20Йозанаш%202012/Делан-Йозанаш__Tran.azw3

Table of Contents

- Делан Йозанаш

- Кицанаш

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31